Книга објавена уште во 1997 година повторно предизвикува огромно внимание на социјалните мрежи и во јавноста, откако нејзините предвидувања за 2026 година почнаа масовно да се споделуваат на интернет.
Станува збор за делото „The Fourth Turning“ („Четвртиот пресврт“) на авторите Вилијам Штраус и Нил Хау, кое ја претставува теоријата дека американската историја се движи низ повторливи циклуси од околу 80 години, при што секој циклус завршува со период на длабоки општествени, политички и економски потреси.
Теорија за циклуси што се повторуваат
Според Штраус и Хау, историјата не се развива случајно, туку следи одредени обрасци кои постојано се повторуваат.
Секој циклус е поделен на четири фази: Висок период, Будење, Расплет и Криза, позната како „Четвртиот пресврт“.
Авторите сметаат дека сегашниот циклус започнал по Втората светска војна и дека светот денес се наоѓа во неговата завршна и најтурбулентна фаза.
Особено внимание привлекува фактот што уште пред речиси три децении тие процениле дека разрешницата на оваа криза би можела да пристигне околу 2026 година.
Предвиделе криза што започнува околу 2005 година
Во книгата се наведува дека катализаторот за новата голема криза би можел да се појави околу 2005 година, по што ќе следува период на зголемени тензии и нестабилност.
„Ако катализаторот на кризата дојде според очекувањата, околу 2005 година, врвот би можел да се случи околу 2020 година, а конечната разрешница околу 2026 година“, напишале авторите.
Во последните години многумина ги поврзуваат овие прогнози со терористичките напади од 11 септември 2001 година, глобалната финансиска криза од 2008 година, пандемијата на Ковид-19 и политичките поделби кои ја одбележаа американската и светската сцена.
Дали Америка ќе се промени засекогаш?
Најконтроверзниот дел од книгата се однесува на можните последици од оваа историска криза.
Штраус и Хау предупредуваат дека разрешувањето на кризата би можело темелно да ги промени Соединетите Американски Држави и начинот на кој функционира општеството.
„Како ќе изгледа Америка кога ќе излезе од Четвртиот пресврт? Историјата не нуди никакви гаранции“, пишуваат тие.
Авторите предупредуваат дека кризата би можела да донесе трајни последици и да го преобликува општеството на начин што денес е тешко да се замисли.
Војна, пандемија, тероризам или авторитарна власт
Во своите анализи, авторите наведуваат повеќе можни сценарија за завршната фаза од циклусот.
Меѓу нив се големи воени конфликти, нови пандемии, терористички закани, масовни граѓански немири, економски колапси или појава на авторитарни облици на владеење.
Тие потсетуваат дека низ историјата многу држави исчезнале, биле освоени или претрпеле драматични трансформации поради слични кризи.
Критичарите остануваат скептични
И покрај огромниот интерес што го предизвикува теоријата, бројни историчари и аналитичари предупредуваат дека предвидувањата се премногу општи.
Според нив, книгата не предвидела конкретни настани, туку опишала широки сценарија во кои подоцна можат да се вклопат различни историски случувања.
Критичарите сметаат дека токму поради оваа нејасност теоријата лесно се приспособува на речиси секоја голема криза што ќе се појави.
Авторот и денес верува во теоријата
По смртта на Вилијам Штраус во 2007 година, Нил Хау продолжи да ја развива теоријата.
Во својата книга „The Fourth Turning Is Here“, објавена во 2023 година, тој повторно нагласува дека сегашниот период претставува дел од истиот историски циклус, иако врвот на кризата го поместува кон почетокот на 2030-тите години.
Сепак, Хау не гледа само мрачна иднина.
Тој верува дека по секоја голема криза следува период на обновување, поголема општествена кохезија и нова ера на стабилност.
Доколку неговата теорија се покаже точна, средината на следната деценија би можела да донесе сосема нова фаза во развојот на американското општество, по едно од најбурните поглавја во неговата модерна историја.
