Европа во последните децении значително го намали загадувањето на воздухот предизвикано од индустријата и сообраќајот, но научниците предупредуваат дека се појавува нов, сѐ посериозен проблем – пустинската прашина од Сахара.
Ново истражување објавено во престижното научно списание **Nature** покажува дека количината на сахарска прашина во европскиот воздух значително се зголемила во периодот од 2012 до 2021 година. Истражувачите користеле вештачка интелигенција за да го следат движењето на честичките низ Европа и да го споредат нивното присуство со останатите извори на загадување.
Сахарската прашина сѐ почесто го покрива југот на Европа
Резултатите покажуваат дека додека загадувањето од автомобили и индустрија постепено опаѓало, количината на пустинска прашина значително се зголемила, особено во јужните делови на Европа.
Прашината потекнува од пустината Сахара во Северна Африка, од каде што силните воздушни струења ја пренесуваат преку Средоземното Море. Најпогодени се Шпанија, Португалија, Италија, Грција и земјите од Балканот.
Иако во помали концентрации, научниците предупредуваат дека сахарската прашина денес стигнува и до северните делови на Европа, а темпото на нејзиното зголемување е речиси идентично како на југот на континентот.
Небото веќе го покажа овој феномен
Еден од највпечатливите примери се случи на 16 октомври 2017 година, кога небото над Велика Британија доби необична кафеаво-портокалова нијанса, а Сонцето изгледаше крвавоцрвено.
Причина за тоа беше поранешниот ураган Офелија, кој донесе огромни количества сахарска прашина низ Европа. Во атмосферата дополнително се измеша и чадот од големите шумски пожари во Португалија и Шпанија, создавајќи спектакуларна, но загрижувачка појава.
Сахара продолжува да се шири
Научниците сметаат дека главната причина за сѐ поголемото количество прашина е постепеното ширење на пустината Сахара.
Како последица на природните климатски циклуси, но и на глобалното затоплување предизвикано од човекот, најголемата топла пустина во светот продолжува да се шири. Според проценките, во текот на 20 век Сахара ја зголемила својата површина за околу 10 проценти, а тој процес продолжува и денес.
Каспар Даленбах од Институтот „Пол Шерер“ во Швајцарија истакнува дека сѐ уште не може со сигурност да се утврди колкав дел од овој процес е директна последица на климатските промени.
Сепак, според сегашните научни сознанија, емисиите на стакленички гасови и глобалното затоплување придонесуваат за посуви услови, ширење на пустините и полесно пренесување на прашината.
Бурите не се почести, но се многу посилни
Главниот автор на истражувањето, Петрос Василакос, објаснува дека бројот на бури кои ја носат сахарската прашина не е зголемен.
Но, тие денес се значително поинтензивни, поради што во Европа пренесуваат многу повеќе прашина отколку пред десетина години.
Вештачката интелигенција откри од каде доаѓа секоја честичка
Научниците успеале да го утврдат потеклото на честичките преку нивниот хемиски состав.
Честичките од градежништвото содржат многу калциум, оние од сообраќајот и согорувањето фосилни горива се богати со јаглерод, додека сахарската прашина содржи високи концентрации на алуминиум – еден од најзастапените елементи во Земјината кора.
Благодарение на оваа разлика и на алгоритмите со вештачка интелигенција, истражувачите успеале многу попрецизно да ја следат прашината низ Европа.
Потенцијални последици по здравјето
Научниците предупредуваат дека ситните честички од сахарската прашина можат да навлезат длабоко во белите дробови, каде што предизвикуваат воспалителни процеси, оксидативен стрес и оштетување на ткивата.
Тоа може да го зголеми ризикот од астма, други респираторни заболувања, па дури и од срцев удар.
Иако ќе бидат потребни дополнителни долгорочни истражувања за целосно да се утврдат здравствените последици, научниците предупредуваат дека сахарската прашина во наредните години би можела да стане еден од најважните фактори што ќе влијаат врз квалитетот на воздухот во Европа, вклучително и на Балканот.
