Намалувањето на солта е една од најчестите препораки за лицата со висок крвен притисок – и тоа со добра причина. Прекумерниот внес на натриум е докажан фактор за покачување на притисокот, но хипертензијата најчесто не настанува поради само една причина.
Наследноста, возраста, прекумерната телесна тежина, физичката неактивност, алкохолот, пушењето, неквалитетната исхрана и одредени заболувања можат истовремено да влијаат врз крвниот притисок.
Според Светската здравствена организација, високиот притисок најчесто не предизвикува симптоми, па неговото редовно мерење е единствениот сигурен начин навреме да се открие. Информации за хипертензијата – СЗО
Солта сепак останува важен фактор
Натриумот влијае врз задржувањето течности и регулацијата на притисокот. Чувствителноста на сол се разликува – кај некои луѓе крвниот притисок реагира повеќе, а кај други помалку на промените во внесот.
Сепак, тоа не значи дека солта е неважна. СЗО препорачува возрасните да внесуваат помалку од пет грама сол дневно, односно нешто помалку од една кафена лажичка од сите извори заедно.
Голем дел од натриумот не доаѓа од соларникот, туку од лебот, сувомесните производи, сирењата, грицките, готовите јадења, сосовите и другата индустриски преработена храна. Препораки за намалување на натриумот – СЗО
Телесната тежина и нарушениот метаболизам
Прекумерната телесна тежина го зголемува оптоварувањето на срцето и е тесно поврзана со инсулинска резистенција, предијабетес и дијабетес тип 2.
Покаченото ниво на инсулин и нарушената работа на бубрезите можат да придонесат за задржување натриум и течности. Затоа контролата на телесната тежина, шеќерот во крвта и квалитетот на исхраната е важен дел од лекувањето на хипертензијата.
Засладените пијалаци и храната богата со додаден шеќер не се директна замена за солта како објаснување, но нивното често консумирање може да придонесе за дебелина и метаболни нарушувања, а со тоа и за повисок притисок.
Недоволен внес на калиум
Калиумот учествува во регулирањето на течностите, работата на мускулите и крвните садови. Исхраната богата со зеленчук, овошје и мешунки обезбедува повеќе калиум и помага да се воспостави подобар баланс со натриумот.
Добри извори се:
- грав, леќа, наут и грашок;
- компири и сладок компир;
- домати и спанаќ;
- банани и друго овошје;
- јаткасти плодови и семиња.
Лицата со бубрежно заболување или оние што земаат одредени лекови за притисок не треба самостојно да користат калиумови додатоци или замени за сол, бидејќи прекумерниот калиум може да биде опасен.
Дали магнезиумот помага?
Магнезиумот е важен за мускулната, нервната и кардиоваскуларната функција. Зеленолисниот зеленчук, мешунките, јаткастите плодови, семињата и интегралните жита се негови добри природни извори.
Анализите покажуваат дека суплементите со магнезиум можат умерено да го намалат притисокот кај дел од луѓето, но ефектот не е доволен за да ја замени пропишаната терапија. Високите дози можат да предизвикаат несакани ефекти и да влијаат врз дејството на одредени лекови, па суплементи не треба да се земаат без стручна проценка. Податоци за магнезиумот – Национален институт за здравје на САД
Кога причината е друго заболување?
Кај најголемиот број луѓе станува збор за примарна хипертензија, која се развива постепено како резултат на повеќе наследни и животни фактори.
Секундарната хипертензија е предизвикана од конкретна здравствена состојба, како што се:
- заболување на бубрезите;
- стеснување на бубрежните артерии;
- примарен алдостеронизам;
- нарушена функција на тироидната жлезда;
- опструктивна апнеа при спиење;
- одредени заболувања на надбубрежните жлезди;
- употреба на некои лекови и стимуланси.
Дополнително испитување е особено важно ако притисокот се појави на млада возраст, нагло се влоши или останува висок и покрај правилно земање повеќе лекови.
Кои проверки може да бидат потребни?
Проценката започнува со правилно и повторено мерење на крвниот притисок. По потреба се применува домашно или 24-часовно амбулантско мерење.
Во зависност од возраста, симптомите и здравствената состојба, може да се направат:
- гликемија и HbA1c;
- липиден профил;
- креатинин и процена на бубрежната функција;
- натриум и калиум;
- анализа на урината;
- TSH за функцијата на тироидната жлезда;
- ЕКГ, а по потреба и ехокардиографија.
Не секое лице има потреба од сите анализи – изборот го прави здравствен работник според конкретниот случај.
Што може да се направи веднаш?
За подобра контрола на притисокот се препорачува:
- намалување на солта и преработената храна;
- повеќе зеленчук, овошје, мешунки и интегрални жита;
- редовна физичка активност;
- намалување на прекумерната телесна тежина;
- ограничување на алкохолот;
- прекин на пушењето;
- доволно и квалитетно спиење;
- редовно мерење и земање на пропишаната терапија.
Хипертензијата не треба да се лекува само со промени во исхраната или суплементи. Кај многу луѓе се потребни и лекови за да се намали ризикот од мозочен удар, срцев удар и оштетување на бубрезите.
Ако притисокот е околу 180/120 mmHg или повисок и е придружен со болка во градите, отежнато дишење, силна главоболка, нарушен вид, збунетост или невролошки симптоми, потребна е итна медицинска помош.
