На малиот шкотски остров Лиос Мор, познат и како Лисмор, археолози откриле остатоци од раносредновековен манастирски комплекс што можеби имал многу поголемо значење отколку што досега можело да се докаже. Пронајдените гробишта, остатоци од градби и траги од развиено занаетчиство укажуваат на заедница што била центар на верскиот живот, учењето и уметничкото творештво.
Резултатите од истражувањето се објавени во научното списание „Antiquity“. Најзначајните досега откриени материјални докази потекнуваат од периодот меѓу VII и X век, додека непосредни археолошки потврди за основањето на манастирот во VI век сè уште нема.
Од локално предание до материјални докази
Според историските записи и локалното предание, манастирот го основал свети Мо Луок во VI век. Со векови овие извори го чувале сеќавањето на неговото постоење, но недостигале наоди што би ја потврдиле големината и важноста на заедницата.
Новите ископувања во околината на денешната парохиска црква откриле гробишта, остатоци од објекти и простори во кои се одвивале сложени занаетчиски дејности.
Гордон Нобл, еден од коавторите на истражувањето, оценува дека откритијата овозможуваат поинакво согледување на локалитетот.
„Со векови за раниот манастир на Лисмор знаевме првенствено од пишани извори и локални преданија. Сега можеме да видиме дека бил жив центар на богослужба, занаетчиство и учење, чие значење можеби било споредливо со некои од најпознатите манастири во раносредновековна Британија“, објаснил Нобл.
Клер Елис од „Argyll Archaeology“, која ги водела ископувањата, истакнала дека историските извори, имињата на местата и преданијата одамна упатувале на манастирот, но археолошките докази за неговиот карактер, обем и значење биле малубројни.
Калапите за метал откриваат вешти мајстори
Меѓу највпечатливите наоди се калапи и садови за топење метал, најверојатно користени за изработка на различни предмети, меѓу кои и украсни брошеви.
Истражувачите особено го издвојуваат квалитетот на украсните мотиви, кои сведочат за високо ниво на занаетчиско знаење и уметничка вештина.
„Во Шкотска не се познати други примероци со мотиви со таков квалитет какви што пронајдовме на Лисмор, а само неколку се откриени во Ирска“, наведуваат авторите.
Покрај трагите од обработка на благородни метали и изработка на украсни предмети, откриени се и показатели за обработка на дрво. Заедно, овие наоди упатуваат на заедница што располагала со значајни ресурси, специјализирани знаења и организација потребна за развиено производство.
Манастирот бил дел од поширока верска и културна мрежа
Откритието е значајно и за разбирањето на улогата на манастирите во северозападна Европа меѓу 400 и 1000 година. Тие биле места за молитва, но и средишта за зачувување и пренесување знаења, развој на занаетите и обликување на културните и политичките односи.
На подрачјето на денешна Шкотска, манастирскиот живот се ширел и во галското кралство Дал Риата, кое ги опфаќало Аргајл и дел од денешниот округ Антрим во Северна Ирска.
Наодите од Лисмор укажуваат дека тамошната заедница била дел од овој поширок христијански свет. Сепак, нејзиниот точен досег и врските со другите верски центри допрва треба подетално да се истражат.
Локалните жители помогнале во истражувањето
Во проектот учествувале волонтери од островот и членови на Историското друштво на Лисмор. Нивната соработка со археолозите помогнала да се поврзат локалните преданија и историските записи со материјалните остатоци пронајдени под земја.
Истражувачите сметаат дека под површината можеби се крие уште поголем дел од комплексот. Следните истражувања треба да го утврдат неговиот целосен обем, подетално да го испитаат горниот дел од гробиштата и да го картографираат поширокиот црковен имот.
Иако најраната фаза на манастирот останува недоволно разјаснета, досегашните откритија даваат поцврста основа за разбирање на неговиот подоцнежен развој. Тие отвораат можност Лисмор да имал позначајна улога во историјата на раното христијанство отколку што досега можело да се потврди.
