На свечена церемонија одржана во рамки на Самитот и Бизнис форумот на иницијативата „Три мориња“, компанијата Pantheon Atlas ДОО и округот Сисак-Мославина потпишаа договор за соработка за развој на Pantheon AI – еден од најамбициозните проекти за вештачка интелигенција и дигитална инфраструктура во Европа. Станува збор за центар за податоци и иновативен кампус во Топуско со капацитет од гигавати, кој претставува најголема приватна инвестиција во историјата на Хрватска.
Проектот е вреден над 50 милијарди евра, со почетна фаза од околу 12 милијарди евра, и се смета за најголема инвестиција досега во Централна и Источна Европа. Со неговата реализација, Хрватска ќе се позиционира како клучен центар за напредна дигитална инфраструктура во рамки на Европската Унија и НАТО, во време кога побарувачката за капацитети за вештачка интелигенција нагло расте.
Амбасадорката на САД во Хрватска, Никол Мекгроу, истакна дека оваа инвестиција претставува значаен чекор за зајакнување на економската соработка и безбедноста меѓу САД и Европа. Таа нагласи дека проектот ќе донесе конкретни придобивки и ќе ја зацврсти позицијата на Хрватска како водечки регионален центар за дигитална инфраструктура.
Објавата за проектот беше направена во присуство на 13 претседатели и премиери, како и на американскиот секретар за енергетика, што дополнително ја нагласува неговата геополитичка важност. Иницијативата претставува дел од поширока стратегија за усогласување на американските инвестиции со европските цели за енергетска безбедност и технолошки суверенитет.
Pantheon AI ќе функционира како „фабрика за вештачка интелигенција“ со вкупен енергетски капацитет од 1 гигават, од кои 800 мегавати ќе бидат наменети за ИТ оптоварување. Кампусот ќе се простира на површина од 310 хектари, со можност за проширување до 450 хектари, и ќе биде изграден според највисоките стандарди за сигурност и достапност во Европа.
Проектот предвидува изградба на четири независни далноводи од 400 киловолти и нова трафостаница, со што ќе се овозможи интеграција на над 5 гигавати обновлива енергија во хрватската електроенергетска мрежа. Дополнително, кампусот ќе биде целосно напојуван со обновлива енергија преку соларна централа од 500 мегавати и систем за складирање на енергија од батерии со капацитет од 8 гигават-часови.
Инфраструктурата ќе биде дополнета со четири независни оптички линии кои ги поврзуваат главните европски дигитални коридори, како и со нов подводен кабел кој ќе обезбеди директна врска со Милано до 2028 година. Изградбата на проектот е планирана да започне во 2027 година, додека целосното пуштање во работа се очекува во 2029 година.
Економското влијание од проектот се очекува да биде значајно. Во фазата на изградба ќе бидат ангажирани околу 3.000 работници, додека по завршувањето ќе се отворат околу 1.500 постојани висококвалификувани работни места. Дополнително, се предвидува индиректно отворање на уште 6.000 работни позиции во други сектори.
Локалните власти веќе го прогласија проектот за од особено значење за регионот, со целосна поддршка за неговата реализација. Се очекува инвестицијата да поттикне и нови приватни вложувања, да ја модернизира електричната мрежа и да придонесе за стабилизирање на цените на електричната енергија на долг рок.
Проектот е резултат на партнерство меѓу американски инвеститори и хрватски компании. Во неговата реализација ќе учествуваат домашни партнери како Кончар Груп, Парсек Лаб од Загреб и Далековод Проект, заедно со меѓународни советници и финансиски институции.
Според основачот Јако Андабак, проектот е доверен на домашни експерти, што покажува дека Хрватска располага со значителен технички и инженерски потенцијал. Од друга страна, управниот партнер Рајан Рич истакна дека комбинацијата од енергетска стабилност, инфраструктура и институционална поддршка ја прави Хрватска идеална дестинација за ваков тип инвестиции.
Во контекст на растечката побарувачка за центри за податоци во Европа, каде што капацитетите се ограничени, Pantheon AI претставува клучно решение. Со оглед на строгите правила на ЕУ за заштита на податоците, проектот нуди сигурна и одржлива локација за складирање и обработка на податоци во рамки на европските граници.
Со оваа инвестиција, Хрватска не само што влегува во нова фаза на технолошки развој, туку и се позиционира како мост помеѓу американската иновација и европската дигитална иднина.
