Иако август сè уште е во тек, метеоролошките центри веќе гледаат неколку месеци однапред. Најновите сезонски прогнози укажуваат дека крајот на летото, есента и почетокот на зимата на Балканот, а со тоа и во Македонија, имаат зголемена веројатност да бидат потопли од климатолошкиот просек.
Европскиот центар за среднорочни временски прогнози – ECMWF ги изработува сезонските прогнози секој месец со ансамбл од 51 различна симулација, со што не се прогнозира конкретното време за одреден ден, туку веројатноста за температурни и врнежни отстапувања во период од повеќе месеци. 0
Кај температурите сигналот е појасен отколку кај врнежите. Долгорочните модели полесно препознаваат дали одреден период веројатно ќе биде потопол или постуден од просекот, додека количината и точната распределба на врнежите зависат од конкретните патеки на циклоните и локалните атмосферски процеси.
Токму затоа потопла есен не значи и дека Македонија ја очекува сува есен. Можно е подолги стабилни и топли периоди нагло да бидат прекинувани со циклонални продори, обилни дождови, грмежи и силен ветер.
Силен Ел Нињо станува важен глобален фактор
Еден од најзначајните процеси што метеоролозите во моментов внимателно го следат е брзиот развој на Ел Нињо во тропскиот дел на Тихиот Океан.
Светската метеоролошка организација во најновото сезонско ажурирање наведува дека повеќемоделските прогнози укажуваат на брз развој на силна епизода на Ел Нињо, со просечно отстапување од околу два Целзиусови степени уште во периодот јули-септември и дополнително засилување во текот на есента. 1
Ел Нињо не одредува директно дали во Скопје, Битола или Охрид ќе врне одреден ден, но може да влијае врз глобалната атмосферска циркулација и да ја промени веројатноста за одредени временски режими во Европа.
Промените започнуваат над тропскиот Пацифик, каде загревањето на површината на океанот ја менува распределбата на топлината и влагата во атмосферата. Потоа влијанието може да се пренесува преку големите планетарни бранови и млазните струи и со задоцнување да се почувствува и над атлантско-европскиот простор.
ВМО предупредува дека силниот Ел Нињо може дополнително да ги зголеми глобалните температури и значително да ги промени обрасците на врнежи во повеќе делови од светот. 2
Топол Атлантик и Медитеран – дополнителна енергија за атмосферата
Освен Ел Нињо, за времето во Европа и на Балканот значајна е и состојбата на Северниот Атлантик.
Топлата океанска површина обезбедува повеќе енергија и водена пареа за циклоните кои се формираат над Атлантикот и потоа се движат кон Европа.
За Македонија уште поважен непосреден фактор е Средоземното Море. По многу топлото лето, морето влегува во есента со голема количина акумулирана топлина.
За разлика од копното, морската вода побавно се загрева, но и значително побавно се лади. Затоа Медитеранот може да остане важен извор на топлина и влага и во октомври, ноември, па дури и во декември.
Кога постуден воздух од север ќе навлезе над необично топлото Средоземје, температурната разлика може да ја зголеми нестабилноста и да придонесе за развој на силни средоземни циклони.
Во зависност од нивната траекторија, ваквите системи на Македонија можат да ѝ донесат обилни врнежи, грмежи, силен јужен ветер и нагли температурни промени.
Август останува топол
За остатокот од август сезонските модели и понатаму укажуваат на позитивни температурни отстапувања во голем дел од Европа. ECMWF располага и со посебни сезонски карти за температурните и врнежните аномалии, при што прогнозите се обновуваат секој месец. 3
За Македонија тоа значи дека и понатаму останува можноста за нови периоди на високи температури и топлотни бранови.
Кај врнежите прогнозата е многу понеизвесна. Дури и ако вкупното количество за еден месец на крајот биде блиску до просекот, дождот не мора да биде рамномерно распределен.
Можно е поголем дел од месечните врнежи да паднат во само неколку нестабилни епизоди со поројни дождови и грмежи, што е особено важно за Македонија поради ризикот од локални поројни поплави.
Септември може да личи на продолжение на летото
Првите сигнали упатуваат дека и почетокот на климатолошката есен може да остане потопол од вообичаеното.
Тоа значи дека септември би можел да донесе подолги периоди со летни температури, особено во котлините и јужните делови на Македонија.
Но токму топлиот воздух и топлото Средоземно Море можат да создадат голема количина расположлива енергија кога ќе пристигне првиот посериозен студен фронт.
Затоа една потопла есен не треба да се толкува како постојано мирно и сончево време.
Октомври и ноември носат поголема неизвесност
Како што прогнозата оди подалеку во времето, разликите меѓу различните симулации стануваат поголеми, особено кога станува збор за врнежите.
Прашањето не е само колку дожд ќе падне во Македонија, туку каде ќе се движат циклоните. Поместување на траекторијата на еден систем за неколку стотици километри може да направи голема разлика во количеството врнежи кај нас.
Сепак, температурниот сигнал останува поизразен и во првите месеци од есента, со поголема веројатност температурите во поширокиот регион да останат над повеќегодишниот просек.
Ако Ел Нињо продолжи да се засилува во текот на есента, неговото глобално влијание би можело да стане позабележливо токму кон ноември и декември.
Што може да донесе почетокот на зимата?
Сезонската прогноза во моментов не покажува сигурен сигнал за долготрајна студена зима.
Напротив, поверојатен е потопол од просекот почеток на зимската сезона.
Но тоа никако не значи дека Македонија нема да има студени бранови или снег.
Дури и во генерално топла зима можат да се појават кратки, но силни продори на арктички или континентален воздух од север и североисток. Во такви ситуации температурите можат нагло да паднат, а снег е можен не само на планините туку, доколку се совпаднат соодветните услови, и во пониските места.
Разликата е во тоа што меѓу таквите студени продори би можеле повторно да се враќаат натпросечно топли периоди.
Затоа средната температура за целиот месец може да биде над просекот, дури и ако во него имало неколку исклучително студени денови.
Поголем ризик од временски екстреми
Кога ќе се спојат топол Медитеран, зголемена влажност и продор на ладен воздух, се создаваат услови за посилни атмосферски процеси.
За Македонија тоа може да значи периоди со интензивен дожд, локални поројни поплави, силен ветер, грмежи, а подоцна во сезоната и нагли премини од дожд во снег.
Најверојатниот сценарио засега не е есен со постојано лошо време, туку почеста смена на спротивности – неколку стабилни и необично топли денови, по што следува кратка, но значително поинтензивна нестабилност.
Што всушност ни кажува сезонската прогноза?
Важно е да се нагласи дека сезонските прогнози не можат уште сега да кажат какво ќе биде времето на одреден датум во октомври или декември.
Тие покажуваат веројатности и просечни отстапувања за подолги периоди. ECMWF ги изработува токму на тој принцип, преку 51 различна симулација, бидејќи атмосферата станува сè понепредвидлива колку што периодот на прогнозирање е подолг. 4
Засега најконзистентниот сигнал за Македонија и поширокиот Балкан е дека есента и почетокот на зимата имаат зголемена веројатност да бидат потопли од вообичаеното.
Многу поголема неизвесност постои околу врнежите.
Токму затоа можна е комбинација која последниве години станува сè почеста – продолжени топли и суви периоди прекинати со релативно кратки, но интензивни врнежни и невременски епизоди.
Со силниот Ел Нињо кој се развива, топлите океани и загреаниот Медитеран, атмосферата во втората половина на 2026 година би можела да располага со значително количество енергија. Тоа не значи дека секој екстремен настан може однапред да се предвиди, но е причина сезонските прогнози во следните месеци внимателно да се следат.
