Кога зборуваме за стареењето, најчесто прво помислуваме на она што можеме да го видиме – брчките, намалената еластичност на кожата, промените на косата или забавувањето на метаболизмот.
Но научниците сè повеќе го насочуваат вниманието кон процеси кои се одвиваат многу подлабоко во организмот, меѓу кои и промените на микробиомот – огромната заедница од микроорганизми кои живеат во и на човечкото тело.
Истражувањата покажуваат дека микробиомот не останува ист во текот на животот. Неговиот состав и функција се менуваат со возраста, а сè повеќе научници испитуваат дали токму тие промени можат да бидат еден од показателите за биолошкото стареење.
Микробиомот не е ист на 20 и на 60 години
Цревниот микробиом претставува сложен екосистем кој постојано се менува.
На него влијаат возраста, начинот на исхрана, лековите, хормоните, физичката активност, болестите, животната средина и бројни други фактори.
Кај многу луѓе со текот на годините се менуваат разновидноста и стабилноста на микроорганизмите кои живеат во цревата.
Овие промени се особено интересни за научниците бидејќи микробиомот е поврзан со повеќе важни функции во организмот – меѓу нив метаболизмот, имунолошкиот систем и регулацијата на воспалителните процеси.
Во истражување објавено во списанието „Nature Reviews Endocrinology“, научниците детално ја анализирале врската меѓу цревниот микробиом и различните начини на кои организмот старее.
Авторите посочуваат дека промените во микробиомот можат да бидат поврзани со метаболички, имунолошки и други процеси кои исто така се менуваат со возраста.
Поради тоа, истражувањата повеќе не се насочени само кон прашањето кои бактерии ги имаме во организмот, туку и кон тоа како целиот микробен екосистем се менува низ годините.
Постои ли „возраст на микробиомот“?
Една од најинтересните насоки во современите истражувања е идејата за таканаречена микробиомска возраст.
Хронолошката возраст едноставно покажува колку години имаме. Но биолошката возраст не мора секогаш целосно да се совпадне со бројот на години.
Сличен концепт сега се разгледува и кај микробиомот.
Доколку одредени обрасци на микроорганизми почесто се забележуваат кај помлади и поздрави луѓе, а други кај повозрасни лица или кај луѓе со одредени здравствени состојби, научниците се прашуваат дали микробиомот еден ден би можел да се користи како еден од показателите за биолошкото стареење.
Сепак, науката сè уште не е стигната до точка во која едноставен тест може сигурно да каже „колку години“ има нечиј микробиом.
Токму тоа е една од причините зошто оваа област останува предмет на интензивни истражувања.
Кај жените голема улога имаат и хормоните
Кај жените процесот е уште покомплексен поради големите хормонални промени кои се случуваат во текот на животот.
Менопаузата претставува значајна биолошка транзиција при која доаѓа до изразено намалување на нивото на естроген.
Истражувачите сè повеќе се обидуваат да утврдат како оваа хормонална промена се одразува и врз различните микробиоми во организмот.
Анализа објавена во списанието „Aging Research Reviews“ посебно го разгледува стареењето кај жените од аспект на микробиомот и можните врски меѓу микробните промени, репродуктивното стареење и менопаузата.
Дополнително, систематска анализа објавена во 2026 година во списанието „Maturitas“ опфатила 23 студии со вкупно 5.027 учеснички.
Истражувачите анализирале жени со генитоуринарен синдром на менопаузата и утврдиле дека научниот интерес не е насочен само кон вагиналниот микробиом.
Сè повеќе се проучуваат и промените во уринарниот и цревниот микробиом.
Ова покажува дека современата медицина сè почесто го разгледува женското здравје како комплексен и меѓусебно поврзан систем, а не како серија целосно одвоени органи и процеси.
Не значи дека „лошите бактерии“ го предизвикуваат стареењето
И покрај интересните резултати, научниците предупредуваат дека треба внимателно да се толкуваат ваквите наоди.
Фактот дека микробиомот се менува со возраста не значи автоматски дека овие промени го предизвикуваат стареењето.
Можно е тие да бидат и последица на други процеси кои истовремено се случуваат во организмот.
На пример, со возраста често се менуваат начинот на исхрана, физичката активност, употребата на лекови, хормоналниот статус и здравствената состојба.
Сите овие фактори можат истовремено да влијаат и врз микробиомот и врз начинот на кој организмот старее.
Поради тоа, една од најголемите научни дилеми е да се утврди што е причина, а што последица.
Научниците повеќе не ги бројат само бактериите
Современите истражувања сè повеќе се фокусираат не само на тоа кои микроорганизми живеат во цревата, туку и на тоа што тие прават.
Особено се проучуваат супстанциите што бактериите ги создаваат, начинот на кој различните микроорганизми меѓусебно комуницираат и како нивните метаболити влијаат врз клетките и ткивата на човекот.
Токму функцијата на микробиомот може да се покаже подеднакво важна како и самиот негов состав.
Можеме ли еден ден да го „подмладиме“ микробиомот?
Ова е едно од најинтересните прашања за идните истражувања.
Научниците веќе испитуваат различни начини на кои микробиомот би можел да се менува – преку исхрана, одредени видови растителни влакна, специфични микроорганизми, нивни метаболити и други интервенции.
Но во моментов не постои научно потврдена метода со која едноставно може да се „врати“ микробиомот во состојба каква што ја имал во младоста.
Исто така, не постои ниту една единствена комбинација на бактерии која може да се прогласи за идеален „млад микробиом“ за сите луѓе.
Она што научниците веќе го знаат е дека микробната заедница во нашиот организам се менува во текот на животот и дека нејзината поврзаност со стареењето е многу посложена отколку што се претпоставувало.
Стареењето можеби се одвива и во светот што не го гледаме
Следниот пат кога ќе забележиме нова брчка или друга видлива промена поврзана со годините, можеби вреди да се потсетиме дека стареењето не се одвива само на површината.
Дел од промените се случуваат во ткивата, органите, хормоналниот и имунолошкиот систем – а научниците сега сè повеќе откриваат дека паралелно се менува и микроскопскиот свет на микроорганизмите што живеат во нас.
Дали микробиомот е само сведок на стареењето или и активен учесник во него, сè уште не е целосно јасно.
Но токму тоа прашање станува една од најинтересните теми во современите истражувања за долговечноста и биологијата на стареењето.
