Чуклите, односно деформитетот познат како hallux valgus, често се појавуваат кај повеќе членови од исто семејство. Токму затоа родителите кои и самите имаат изразени чукли неретко се прашуваат дали истиот проблем неизбежно ќе се појави и кај нивните деца.
Одговорот е – не мора.
Фактот дека мајката, таткото, бабата или дедото имаат hallux valgus не значи дека детето сигурно ќе го развие истиот деформитет. Стручната литература покажува дека најчесто се наследува предиспозиција, односно одредена градба и биомеханика на стапалото, додека за појавата на чуклите влијае комбинација од повеќе фактори.
Не се наследува самата чукла, туку склоноста кон неа
Кај hallux valgus доаѓа до промена на положбата на палецот и првата метатарзална коска на стапалото. Со текот на времето на внатрешната страна на стапалото може да се појави карактеристична испакнатина.
Иако нема едноставен и точно утврден модел на наследување, ризикот е поголем кај луѓе кои имаат близок роднина со истиот проблем.
Кај децата и адолесцентите како фактори кои можат да ја зголемат предиспозицијата се наведуваат:
– изразена семејна историја на hallux valgus
– женски пол
– рамни стапала
– одредени анатомски карактеристики на стапалото
– поголема лабавост на лигаментите
Затоа е попрецизно да се каже дека детето може да наследи облик и механика на стапалото кои го зголемуваат ризикот, а не дека директно ја „наследува“ чуклата.
Истражувањата покажуваат силна семејна поврзаност
Едно истражување анализирало 350 лица со hallux valgus и нивната семејна историја низ три генерации.
Дури 90 проценти од испитаниците имале барем уште еден член од семејството со чукли.
Авторите заклучиле дека постои изразена генетска предиспозиција, но тоа не значи дека секое дете на родители со hallux valgus сигурно ќе го развие истиот проблем.
Слични резултати покажало и големото Framingham Foot Study, во кое биле анализирани 1.370 лица со достапни податоци за нивните семејни врски. И ова истражување покажало значајна наследна компонента.
Ако мајката има чукли, дали и ќерката ќе ги добие?
Не мора.
Семејната историја го зголемува ризикот, но не претставува сигурна прогноза.
Hallux valgus се смета за мултифакторски проблем, што значи дека во неговиот развој влијаат генетски, анатомски, биомеханички и надворешни фактори.
Токму затоа две сестри со исти родители можат да имаат различна градба на стапалата, а само една од нив да развие чукли.
И понови систематски прегледи на научната литература укажуваат на силна поврзаност меѓу hallux valgus и семејната историја, но истовремено нагласуваат дека причините се сложени и меѓусебно поврзани.
Дали обувките се главниот виновник?
Тесните и несоодветни обувки можат да придонесат за влошување на проблемот, особено кај возрасните.
Но кај децата ситуацијата е посложена.
Прегледите на литературата за hallux valgus во детска возраст покажуваат дека тесна обувка била присутна само кај дел од пациентите, па не може да се смета за единствен или главен причинител.
Со други зборови, не е оправдано целата вина да се префрли на обувките, особено ако во семејството веќе постои силна предиспозиција.
Сепак, удобни обувки со доволно простор за прстите можат да помогнат да не се создава дополнителен притисок врз предниот дел од стапалото.
На што треба да внимаваат родителите?
Ако повеќе членови од семејството имаат изразени чукли, родителите можат повремено да го следат изгледот и положбата на стапалата на детето.
Особено внимание треба да се обрне ако:
– палецот постепено почнува да се поместува кон останатите прсти
– се појавува испакнатина на внатрешната страна на стапалото
– детето чувствува болка
– има проблеми при носење обувки
– се јавуваат потешкотии при одење или физичка активност
Самото присуство на чукли во семејството не е причина за паника и не значи дека деформитетот е неизбежен.
Но ако се забележи постепена промена на положбата на палецот, болка или проблем со одењето и обувките, преглед кај педијатар или детски ортопед може да помогне да се утврди дали станува збор за нормална варијација во развојот или за состојба што треба да се следи.
Најважната разлика е меѓу наследна предиспозиција и сигурен исход.
Детето може да наследи одредени карактеристики на стапалото кои го зголемуваат ризикот за hallux valgus, но тоа не значи дека чуклите се однапред неизбежни само затоа што ги имаат неговите родители.
