Речиси секому му се случило – одите по улица, седите во кафе-бар или чекате во ред и одеднаш добивате чувство дека некој ве набљудува. Се свртувате и навистина забележувате поглед насочен кон вас.
Иако ова искуство често се опишува како „шесто сетило“, научното објаснување е многу поприземно. Нашиот мозок постојано собира и обработува огромна количина информации од околината, а само мал дел од нив стигнуваат до свесното внимание.
Тоа значи дека можеме несвесно да регистрираме движење на периферијата на видното поле, промена на сенка, одраз во стакло, тивок звук или едвај забележливо движење на друго лице.
СВЕСТА НЕ ЗАБЕЛЕЖУВА СÈ, НО МОЗОКОТ ПРОДОЛЖУВА ДА АНАЛИЗИРА
Човечкиот мозок постојано проценува што се случува околу нас и дали нешто заслужува внимание.
Во многу случаи ние не можеме точно да кажеме што сме забележале, но неколку мали сигнали може заедно да создадат чувство дека нешто во околината е променето.
Токму тогаш може да се појави впечатокот: „Некој ме гледа“.
Особено важен е периферниот вид, кој е многу чувствителен на движење. Дури и кога директно не гледаме кон некоја личност, мозокот може да забележи промена во нејзината положба или движењето на главата и телото.
ЕВОЛУЦИЈАТА НÈ НАУЧИЛА ДА БИДЕМЕ ВНИМАТЕЛНИ
Способноста брзо да забележиме потенцијална опасност имала големо значење во човечката еволуција.
За нашите предци, навременото забележување предатор, непознат човек или закана можело да биде пресудно за преживување. Поради тоа, човечкиот мозок е особено чувствителен на лица, очи, движења и насока на внимание.
Подобро било мозокот понекогаш погрешно да „вклучи аларм“, отколку да пропушти вистинска опасност.
ЗОШТО ЧУВСТВОТО Е ПОСИЛНО ВО ТИШИНА?
Во мирна околина има помалку звуци, движења и други дразби кои го одвлекуваат вниманието.
Поради тоа, посуптилните сигнали стануваат полесни за забележување. Тивок чекор, движење на столица, промена на сенка или нечија положба можат полесно да го привлечат вниманието на мозокот.
Истото чувство може да биде посилно и кога сме напнати, внимателни или се наоѓаме во непозната средина.
ДАЛИ НАВИСТИНА МОЖЕМЕ ДА „ПОЧУВСТВУВАМЕ“ ПОГЛЕД БЕЗ НИКАКОВ СИГНАЛ?
Тука науката е повнимателна.
Нема цврст доказ дека човек може директно да почувствува туѓ поглед ако навистина не постои никаков визуелен, звучен или друг сетилен сигнал.
Многу почесто станува збор за несвесна обработка на информации, но и за едноставна случајност: понекогаш се вртиме без причина, затекнуваме некого како гледа во нас и токму тие ситуации ги паметиме.
Од друга страна, моментите кога ќе се свртиме, а никој не нè гледа, многу побрзо ги забораваме.
ИНТУИЦИЈАТА ЧЕСТО Е БРЗА ОБРАБОТКА НА ИНФОРМАЦИИ
Она што го нарекуваме „интуиција“ во многу секојдневни ситуации всушност може да биде резултат на исклучително брза и несвесна анализа.
Мозокот забележува детали пред свесно да успееме да ги објасниме.
Затоа чувството дека некој нè гледа не мора да биде мистериозна способност. Многу поверојатно е дека мозокот едноставно забележал нешто што нашата свест сè уште не успеала да го препознае.
Со други зборови – понекогаш „интуицијата“ е само мозокот кој стигнал до заклучок неколку секунди пред нас.
