Сатурн повторно ги изненади астрономите. Вселенскиот телескоп „Хабл“ откри огромен атмосферски бран со десет страни околу јужниот пол на планетата – структура каква што досега не била забележана во јужната хемисфера на Сатурн.
Новиот феномен, кој научниците го нарекуваат десетаголник или декагон, потсетува на познатиот шестоаголен атмосферски систем на северниот пол на Сатурн, но се однесува поинаку и се чини дека сè уште се развива.
Резултатите беа објавени на 2 септември во списанието Science Advances.
Се појавил релативно неодамна
Научниците успеале да ја проследат структурата наназад до снимки од 2023 година, кога се гледале само првите послаби траги.
Во 2024 година, набљудувања од Земјата дополнително го привлекле вниманието на истражувачите, а снимките од 2025 година покажале дека десетстраната форма станува сè поизразена.
„Никогаш не сме виделе нешто сосема вакво во јужната хемисфера на Сатурн“, изјави Ејми Сајмон од Центарот за вселенски летови „Годард“ на НАСА.
Според неа, најинтересно е што структурата се чини дека се засилува, што им овозможува на научниците практично во живо да го следат развојот на еден огромен атмосферски систем.
Познатиот северен шестоаголник постои повеќе од 40 години
Сатурн веќе е познат по една од најнеобичните атмосферски појави во Сончевиот Систем – огромниот шестоаголник на северниот пол.
Тој бил забележан уште во 1980-тите од мисиите „Војаџер“ и оттогаш е постојано присутен.
Новата структура на јужниот пол, сепак, е многу поинаква.
Додека северниот шестоаголник е стабилен со децении, јужниот десетаголник изгледа како нова и сè уште променлива појава.
„Касини“ не видел ништо слично
Особено интересно е што вселенското летало „Касини“, кое орбитираше околу Сатурн од 2004 до 2017 година, не забележало ваква долготрајна структура на јужниот пол.
Тоа дополнително ја засилува претпоставката дека десетаголникот можеби навистина се формирал во поново време.
Научниците со децении барале јужен пандан на северниот шестоаголник, но досега без успех.
Не станува збор само за облаци
Хабл покажал дека феноменот не е ограничен само на најгорните облаци.
Десетаголниот бран се наоѓа во една од силните млазни струи на Сатурн и се протега низ повеќе слоеви од атмосферата.
Тоа значи дека станува збор за голема тридимензионална атмосферска структура, а не само за необична форма на облаци гледана одозгора.
Структурата е огромна
Според дополнителните анализи на истражувањето, десетаголникот има дијаметар од приближно 168.000 километри, а една негова страна се протега на повеќе од 16.000 километри.
За споредба, дијаметарот на Земјата е околу 12.700 километри.
Тоа значи дека само една страна на оваа атмосферска структура е подолга од дијаметарот на нашата планета.
Зошто се појавил токму сега?
Ова е прашањето на кое научниците сè уште немаат одговор.
Сатурн има изразени сезони поради наклонот на својата оска, а постепеното враќање на јужниот пол во подобра видливост од Земјата овозможило феноменот да биде откриен.
Но не е јасно дали сезонските промени директно го предизвикале создавањето на десетаголникот или само овозможиле конечно да го видиме.
„Најинтригантно е што изгледа дека се формирал неодамна. Прашањето е: зошто токму сега, кога претходно не сме го гледале?“, вели Сајмон.
Следни Хабл и Џејмс Веб
Истражувањето допрва започнува.
Научниците планираат дополнителни набљудувања со „Хабл“, но и со вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“, како и компјутерски модели со кои ќе се обидат да утврдат како се создала структурата и колку долго може да опстои.
Клучното прашање е дали јужниот десетаголник ќе се стабилизира и ќе преживее со децении како познатиот северен шестоаголник или повторно ќе исчезне.
За астрономите ова е ретка можност – наместо да набљудуваат веќе формиран феномен, можеби за првпат гледаат како пред нивните очи се создава еден од најнеобичните атмосферски феномени на Сатурн.
