Белите линии што авионите ги оставаат зад себе понекогаш исчезнуваат за неколку секунди, а во други случаи остануваат видливи со часови, се прошируваат и постепено се претвораат во широки облаци.
Иако оваа појава често е предмет на различни теории, научното објаснување е добро познато: станува збор за кондензациски траги, односно облаци составени претежно од ситни ледени кристали.
Тие настануваат кога жешките издувни гасови од млазниот мотор, кои содржат водена пареа, ќе се измешаат со исклучително студениот воздух на голема височина. Водената пареа се кондензира на ситните честички во издувот, а создадените капки речиси веднаш замрзнуваат.
Американската агенција за заштита на животната средина објаснува дека издувот од авионските мотори, покрај водена пареа, содржи јаглерод диоксид и други вообичаени производи од согорувањето на горивото. Сепак, видливата бела трага е создадена од ледени кристали, а не претставува доказ за намерно распрскување непознати супстанции.
Како настанува белата трага?
Комерцијалните авиони најчесто летаат на височина меѓу осум и 12 километри, каде што температурата може да биде пониска од минус 40 Целзиусови степени.
Млазниот мотор при согорувањето на керозинот создава жешки гасови и водена пареа. Кога тие ќе се измешаат со студениот околен воздух, температурата на смесата нагло се намалува. Ако воздухот е доволно студен и влажен, водената пареа кондензира и се замрзнува во безброј ситни ледени кристали.
Токму тие кристали ја создаваат белата линија што ја гледаме од земјата.
Метеоролозите користат таканаречен Шмит-Аплманов критериум за да проценат дали условите се погодни за создавање кондензациска трага. Во пресметката се земаат предвид температурата, притисокот и влажноста на воздухот, како и карактеристиките и ефикасноста на моторот.
Зошто не секој авион остава трага?
Самото присуство на авион не е доволно за да се појави бела линија. Потребна е соодветна комбинација од ниска температура и доволно влага на височината на која лета авионот.
Ако воздухот е премногу сув или недоволно студен, создадените ледени кристали брзо исчезнуваат или воопшто не се формира видлива трага.
Поради тоа може да се случи еден авион да остави долга бела линија, а друг што поминува во близина да не остави речиси ништо. Дури и мала разлика во височината може да значи дека двата авиона минуваат низ атмосферски слоеви со различна температура и влажност.
Зошто некои траги исчезнуваат веднаш?
Ако околниот воздух е сув, ледените кристали брзо сублимираат – директно преминуваат од цврста состојба во водена пареа. Тогаш белата трага може да исчезне за неколку секунди или минути.
Но, ако воздухот е многу влажен и презаситен во однос на мразот, кристалите не само што опстојуваат, туку можат да продолжат да растат собирајќи дополнителна влага од атмосферата.
Ветерот и воздушните струења потоа ја развлекуваат првично тенката линија, која постепено може да се прошири и да добие изглед на природен пердувест облак. Ваквите траги можат да останат на небото со часови. НАСА потврдува дека трајните кондензациски траги се создаваат токму кога воздухот околу нив е презаситен со влага во однос на мразот.
Како настануваат прекинатите траги?
Понекогаш зад авионот се појавува бела линија што наизменично почнува и завршува. Тоа не значи дека пилотот или моторот периодично испуштаат нешто.
Причината повторно се променливите атмосферски услови. Иако авионот лета на приближно иста височина, може да минува низ наизменично влажни и суви воздушни слоеви.
Во влажниот и студен дел се создаваат ледени кристали и трагата станува видлива. Во посувиот дел тие брзо сублимираат и линијата исчезнува. Атмосферските бранови, турбуленцијата и вертикалното движење на воздухот можат да создадат вакви остри разлики на релативно мало растојание.
Не секоја бела трага доаѓа од моторите
Во одредени услови може да се забележат и краткотрајни бели облачиња околу врвовите на крилата или пропелерите.
Тие настануваат кога притисокот околу делови од леталото нагло се намалува. Со намалувањето на притисокот воздухот се лади, а влагата во него привремено кондензира. Овие аеродинамички траги обично се појавуваат на пониски височини или при полетување, слетување и маневрирање во влажен воздух.
Имаат и официјално име
Долготрајните кондензациски траги се толку добро проучени што се вклучени во Меѓународниот атлас на облаци на Светската метеоролошка организација.
Трага што опстојува најмалку десет минути се класифицира како „Cirrus homogenitus“ – цир Cl русен облак создаден како последица на човечка активност. Ако продолжи да се шири и да добива поприроден изглед, може да премине во друга класификација на антропоген облак.
Можат да влијаат и врз климата
Кондензациските траги не се само визуелна појава. Кога ќе останат долго и ќе се прошират во тенки цир русни облаци, тие можат да влијаат врз размената на топлината меѓу Земјата и атмосферата.
Во текот на денот делумно ја одбиваат сончевата светлина, но истовремено задржуваат дел од топлинското зрачење што Земјата го испушта кон вселената. Нивниот ефект се разликува во зависност од периодот од денот, облачноста и атмосферските услови, но научните процени покажуваат дека просечниот вкупен ефект е затоплувачки.
Токму затоа НАСА и воздухопловната индустрија истражуваат дали со мали промени на височината или патеката на летовите може да се избегнат атмосферските слоеви во кои се создаваат најдолготрајните траги.
На крајот, разликата меѓу трагата што исчезнува за една минута и онаа што останува со часови не ја одредува некакво различно „прскање“ од авионот. Пресудни се температурата, влажноста, притисокот и движењето на воздухот на височината на летот.
Белите линии на небото, всушност, овозможуваат од земјата да се види нешто што инаку би останало невидливо – состојбата на атмосферата на десетина километри над нас.
