Реки и потоци во северна Алјаска, кои до неодамна имале бистра вода, добиваат впечатлива портокалова боја. Промената се забележува и во оддалечени заштитени подрачја, далеку од рудници и патишта. Научниците предупредуваат дека зад необичниот изглед стои промена во хемискиот состав на водата, која може да ги загрози водните екосистеми и заедниците што зависат од нив.
Студија објавена во 2024 година во научното списание Communications Earth & Environment документирала 75 обоени потоци и притоки во планинскиот венец Брукс. Тие се распоредени на подрачје што се протега речиси 1.000 километри низ северна Алјаска. Истражувачите користеле теренски набљудувања, примероци од вода и сателитски снимки за да утврдат каде и кога започнала промената.
Екологот Џон О’Донел од американската Служба за национални паркови забележал еден од променетите потоци при редовен теренски мониторинг во 2018 година. Податоците што тимот ги собирал претходно овозможиле да се спореди состојбата пред и по обојувањето. Анализата на сателитските снимки покажала дека повеќето забележани промени се понови, иако на одредени места има траги од портокалово обојување уште во периодот 2007–2008 година.
Портокаловата боја е поврзана со железото кое стигнува во водата и потоа создава честички налик на ’рѓа. Но железото не е единствената причина за загриженост. Во испитаните водотеци научниците измериле и зголемени концентрации на други метали, меѓу кои никел, цинк, бакар и кадмиум. Водата била и позаматена, со повеќе сулфати и со пониска pH-вредност од блиските незасегнати потоци.
Главната хипотеза е поврзана со одмрзнувањето на пермафростот — трајно замрзнатото тло. Кога тоа се одмрзнува, водата и кислородот можат да дојдат во допир со минерали што долго биле изолирани. Нивното разградување може да ослободи железо, сулфати и други метали, кои преку подземните води стигнуваат до потоците. Истражувачите разгледуваат и други процеси во почвата, а нагласуваат дека нивното учество може да се разликува од едно до друго подрачје.
Што покажале мерењата?
Податокот дека pH-вредноста на портокаловите реки паднала на 2,3, наведен во дел од написите за оваа појава, не одговара на резултатите од студијата. Просечната pH-вредност на испитаните портокалови потоци била 7,41, во споредба со 7,98 кај блиските бистри потоци. Многу покисела вода, со pH 2,6, била измерена во посебен извор на вода што истекува низ почвата, а не како просек за реките.
Промените веќе се поврзуваат со намалена разновидност на водни безрбетници и со помал број риби на некои набљудувани места. Научниците стравуваат и дека металите од малите притоки може да стигнат до поголемите реки. Тоа би можело да создаде проблем за риболовот и за снабдувањето со вода во оддалечените населби, но обемот на долгорочните последици сè уште се истражува.
Истражувачите продолжуваат да ја следат водата за да утврдат кои подрачја се најизложени и дали промените се трајни. Засега, портокаловите реки се видлив знак дека затоплувањето на Арктикот може брзо да влијае и врз водите што со години изгледале недопрени.
