Лабораторискиот наод содржи многу бројки и кратенки, но една вредност надвор од референтните граници не е дијагноза. Резултатите се толкуваат заедно со симптомите, возраста, терапијата и другите испитувања. Важно е да се гледаат и референтните вредности наведени на конкретниот лабораториски извештај, бидејќи тие може да се разликуваат меѓу лаборатории.
Најпрво треба да се направи разлика меѓу комплетна крвна слика и биохемиски анализи. Крвната слика ги опишува крвните клетки, додека анализите како гликоза, креатинин, холестерол и црнодробни ензими се посебни испитувања. Тие често се прават при исто вадење крв, но не се дел од самата крвна слика.
Што покажува комплетната крвна слика?
RBC – еритроцити, односно црвени крвни клетки. Тие го пренесуваат кислородот низ телото. Намален број може да се сретне кај анемија или крвавење, а покачен број може да се јави, меѓу другото, при дехидратација или зголемено создавање еритроцити. Бројот не се толкува одвоено од хемоглобинот и хематокритот.
Hb или HGB – хемоглобин, белковина во еритроцитите која го пренесува кислородот. Ниската вредност е важен показател при процена на анемија. Причината за анемијата, сепак, се утврдува со дополнителни податоци и анализи.
Hct или HCT – хематокрит, односно делот од волуменот на крвта што го заземаат еритроцитите. Може да се намали кај анемија, а да се зголеми при дехидратација или други состојби.
WBC – леукоцити, бели крвни клетки кои учествуваат во одбраната на организмот. Нивниот број може да се промени при инфекции, воспаленија, употреба на лекови и други состојби. Покачени леукоцити не значат автоматски бактериска инфекција, како што ни намалени леукоцити сами по себе не докажуваат вирусна инфекција.
Диференцијална крвна слика – го прикажува односот меѓу видовите леукоцити: неутрофили, лимфоцити, моноцити, еозинофили и базофили. Таа му помага на лекарот подобро да ја процени причината за променетиот вкупен број бели крвни клетки.
PLT – тромбоцити, клетки важни за запирање на крвавењето. Низок број може да биде поврзан со поголема склоност кон крвавење, додека висок број бара процена на причината и не значи дека лицето сигурно ќе добие тромб.
Што значат дополнителните кратенки?
MCV ја покажува просечната големина на еритроцитите. Помага при разграничување на различни видови анемија.
MCH ја покажува просечната количина хемоглобин во еден еритроцит, а MCHC – неговата просечна концентрација во еритроцитите.
RDW покажува колку еритроцитите се разликуваат меѓу себе по големина. Лекарот го разгледува заедно со MCV, хемоглобинот и останатите показатели.
MPV е просечниот волумен на тромбоцитите, односно показател за нивната големина. На некои извештаи се прикажува и PDW, кој ја опишува разликата во нивната големина. Ниту една од овие вредности не поставува дијагноза сама по себе.
Седиментација: показател што бара контекст
Седиментацијата, означена и како ESR, мери колку брзо еритроцитите се таложат во епрувета. Таа може да биде покачена при воспаление, но не покажува точно каде е проблемот или што го предизвикало. Нормална седиментација, пак, не исклучува секоја болест. Ова е посебен тест, а не составен дел од комплетната крвна слика.
Гликоза, бубрези и електролити
Гликозата го покажува нивото на шеќер во крвта. При толкувањето е важно дали примерокот е земен на гладно и дали се работи за случајно мерење или за друг вид тестирање. Еден резултат се оценува според видот на анализата и здравствената состојба на лицето.
Уреата и креатининот се користат при процена на бубрежната функција. Креатининот често служи и за пресметување на eGFR – проценета брзина на филтрација на бубрезите. Врз вредностите може да влијаат и други фактори, па не се толкуваат изолирано.
Натриумот (Na) и калиумот (K) се електролити важни за рамнотежата на течностите и нормалната работа на нервите и мускулите. Нивните вредности може да се променат при заболувања, дехидратација или употреба на одредени лекови. Особено значајни отстапувања на калиумот бараат навремена лекарска процена.
Уричната киселина може да биде зголемена кај лица со гихт, но висок резултат сам по себе не значи дека лицето има гихт. При процената се земаат предвид и симптомите, особено болка и воспаление на зглобовите.
Масти во крвта
Липидниот профил ги опфаќа вкупниот холестерол, HDL, LDL и триглицеридите. LDL често се нарекува „лош“, а HDL „добар“ холестерол, но кардиоваскуларниот ризик не се одредува само според еден број. Лекарот ги зема предвид и возраста, крвниот притисок, пушењето, дијабетесот и претходните заболувања.
Триглицеридите може да бидат повисоки по оброк, но покачен резултат не треба автоматски да се припише на тоа што лицето јадело пред анализата. Исто така, не секоја проверка на холестеролот бара задолжително гладување од 12 часа; подготовката зависи од тестот и упатството на лабораторијата.
Показатели за црниот дроб и жолчните патишта
ALT и AST се ензими што може да се зголемат при оштетување или воспаление на црниот дроб. AST може да се покачи и при состојби поврзани со мускулите. Покачен ALT не значи автоматски дека причината се антибиотици или газирани пијалаци.
GGT често се разгледува заедно со другите црнодробни тестови, особено кога се проценуваат црниот дроб и жолчните патишта. Висока вредност сама по себе не докажува консумирање алкохол.
Билирубинот е супстанција што се создава при разградување на еритроцитите. Може да се зголеми од различни причини, меѓу кои заболувања на црниот дроб и нарушен одлив на жолчката.
ALP, односно алкална фосфатаза, е ензим поврзан и со црниот дроб и со коските. Покачената вредност не е доказ за остеопороза. Кај деца и адолесценти во раст може да има поинакви очекувани вредности отколку кај возрасните.
Амилаза, железо и други анализи
Амилазата е ензим што се мери во крв или урина при процена на одредени состојби, меѓу кои и заболувања на панкреасот. По потреба, лекарот може да побара и липаза. Само покачена амилаза не е доволна за дијагноза.
Железото во серумот е само еден дел од процената на недостаток на железо. Заедно со крвната слика, лекарот може да побара феритин и други анализи за да утврди дали постои недостаток и која е причината за анемијата.
Вкупните протеини даваат информација за количината на белковини во крвта, но покачена или намалена вредност може да има повеќе причини. Фибриногенот е белковина вклучена во згрутчувањето и може да се менува и при воспалителни состојби.
PT и INR покажуваат како се одвива дел од процесот на згрутчување на крвта. Особено се важни кај лица што земаат варфарин, но целната вредност на INR ја одредува лекарот според причината за терапијата. Не постои една иста целна вредност за сите пациенти.
Како да го прочитате својот резултат?
Погледнете ја мерната единица и референтниот опсег испечатен до секој параметар. Забележете кои резултати отстапуваат, но не извлекувајте заклучок само од една бројка. Лекарот ги поврзува резултатите со симптомите, претходните наоди и терапијата, а кога е потребно одредува повторување или дополнителни испитувања.
