Меѓународен тим астрономи го утврди потеклото на најоддалечениот познат брз радиоблесок – краткотраен сигнал што патувал повеќе од 10 милијарди години пред да стигне до Земјата. Наместо од голема галаксија богата со ѕвезди, сигналот пристигнал од мала, млада галаксија во која интензивно се создаваат нови ѕвезди.
Блесокот, означен како FRB 20240304B, бил регистриран на 4 март 2024 година со радиотелескопот MeerKAT во Јужноафриканската Република. Неговото потекло подоцна било утврдено со помош на вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“. Резултатите од истражувањето се објавени во научното списание „Science“.
Сигнал од времето кога вселената била стара три милијарди години
Брзите радиоблесоци се силни изблици на радиобранови што траат само милисекунди. Нивната краткотрајност го отежнува откривањето на изворот, а механизмите што ги создаваат сè уште се предмет на истражување.
Во овој случај, мерењата покажале дека сигналот потекнува од период кога вселената била стара околу три милијарди години. Тоа е време блиску до врвот на космичкото создавање ѕвезди, познато како „космичко пладне“.
Истражувањето утврдило црвено поместување од 2,148 – показател што им овозможува на астрономите да ја одредат космичката оддалеченост и епохата од која доаѓа набљудуваната светлина.
Земските телескопи не ја гледале галаксијата
Иако астрономите прецизно ја знаеле положбата на блесокот, набљудувањата со големи земски телескопи не откриле галаксија на тоа место. Затоа го насочиле „Џејмс Веб“ кон истиот дел од небото.
Неговите инфрацрвени инструменти откриле мала галаксија, приближно илјада пати помалку масивна отколку што очекувале истражувачите. Процените укажуваат дека најголем дел од нејзините ѕвезди можеби се формирале во период од само 30 милиони години пред набљудуваната епоха.
Магнетар е можен извор, но потврда сè уште нема
Младоста на ѕвездената популација оди во прилог на претпоставката дека блесокот можеби потекнува од магнетар – вид неутронска ѕвезда со исклучително силно магнетно поле.
Таков објект може да настане по експлозијата на масивна ѕвезда и релативно брзо да произведе радиоблесок. Наспроти тоа, сценаријата со спојување на две неутронски ѕвезди често подразбираат многу подолго време.
Според истражувачите, околината на FRB 20240304B го прави спојувањето помалку веројатно објаснување за овој конкретен настан. Сепак, наодите не се конечен доказ дека изворот бил магнетар.
Блесокот открил и материја меѓу галаксиите
Сигналот пренел информации и за просторот низ кој патувал. При минувањето низ јонизиран гас, радиобрановите со различни фреквенции пристигнуваат со различно задоцнување. Анализирајќи ги овие промени, астрономите можат да истражуваат материја што тешко се набљудува директно.
Во сигналот биле препознаени траги од претходно непознато галактичко јато, на приближно 3,5 милијарди светлосни години од Земјата, како и од многу поблиското јато Девица, оддалечено околу 54 милиони светлосни години.
Откритието покажува дека вакви блесоци постоеле и во раната вселена. Новите набљудувања би можеле да помогнат и во откривањето на нивните извори и во проучувањето на тешко видливиот гас меѓу галаксиите.
