Научници од САД развија експериментален крвен тест кој може да открие микроскопски предканцерозни промени поврзани со развојот на еден од најопасните видови рак на јајниците. Во новото истражување, објавено на 10 ноември 2026 година во престижното списание „Nature Medicine“, тестот успешно препознал 92,3 проценти од жените со вакви промени, а правилно идентификувал и 98,2 проценти од здравите испитанички во проверочната група. Откритието отвора можност во иднина болеста да се препознава многу порано, уште пред да се развие инвазивен тумор.
Раното откривање на ракот на јајниците останува еден од најголемите предизвици во современата гинеколошка онкологија.
Причината е што болеста во почетните фази често не предизвикува јасно препознатливи симптоми, а не постои доволно сигурен скрининг-тест за рутинска употреба кај сите жени.
Новото истражување на научниците од онколошкиот институт „Hoag Family Cancer Institute“ во Калифорнија нуди поинаков пристап – наместо да се бара веќе формиран тумор, да се откријат молекуларните сигнали што се појавуваат во најраните фази од развојот на болеста.
Предупредувачкиот сигнал може да се појави уште во јајцеводите
Научниците го насочиле вниманието кон високоградусниот серозен карцином, најчестиот и еден од најагресивните типови рак на јајниците.
Истражувањата покажуваат дека голем дел од овие карциноми започнуваат со микроскопски промени во клетките на јајцеводите, а не нужно директно во самите јајници.
Овие промени се познати како STIC, односно серозен тубарен интраепителен карцином.
Станува збор за неинвазивна предканцерозна состојба која е особено тешко да се открие со вообичаените дијагностички методи.
Во многу случаи, ваквите промени се откриваат дури по хируршко отстранување на јајцеводите и јајниците, кога ткивото детално се анализира во лабораторија.
Токму затоа можноста за нивно препознавање преку обичен примерок крв предизвика големо внимание во медицинската јавност.
Што открија научниците во крвта?
Истражувачкиот тим идентификувал молекула наречена Tu-stroma, која припаѓа на групата долги некодирачки РНК-молекули.
Оваа молекула е поврзана со биолошките процеси преку кои изменетите клетки влијаат врз околните здрави ткива.
Научниците утврдиле дека концентрацијата на Tu-stroma е зголемена во крвните примероци на жени со предканцерозни промени во јајцеводите, како и кај пациентки со рани фази на високоградусен серозен карцином.
За мерењето биле користени мали честички што клетките ги ослободуваат во крвта, познати како екстрацелуларни везикули.
Тие можат да носат различни молекуларни информации за процесите што се одвиваат во организмот.
Со анализа на нивната содржина, истражувачите успеале да препознаат сигнал поврзан со најраните промени во ткивото.
Тестот препознал повеќе од 92 проценти од предканцерозните случаи
Во истражувањето биле анализирани крвни примероци од 506 жени во повеќе дијагностички категории.
Меѓу нив имало здрави испитанички, жени со бенигни промени и пациентки со потврдени предканцерозни или малигни заболувања.
Во посебната група за проверка на резултатите, тестот открил 92,3 проценти од жените кај кои била присутна STIC-промена.
Истовремено, правилно идентификувал 98,2 проценти од здравите жени.
Овие резултати укажуваат на висока чувствителност и специфичност во испитуваните примероци.
Сепак, важно е да се нагласи дека станува збор за контролирано истражување со претходно собрани примероци и познати дијагнози.
Резултатите не значат дека тестот веќе може со истата точност да се применува кај сите жени во секојдневната медицинска практика.
Подобар резултат од постојниот маркер CA-125
Научниците го споредиле новиот молекуларен показател и со CA-125, крвен маркер што веќе се користи во одредени ситуации при дијагностика и следење на рак на јајниците.
Во испитуваната група, Tu-stroma покажала значително подобра способност да ги разликува предканцерозните промени од нормалните состојби.
Ова е особено важно бидејќи CA-125 не е доволно сигурен за самостојно откривање на многу раните фази на болеста.
Неговите вредности можат да бидат покачени и при други, немалигни состојби.
Новиот тест би можел да помогне токму таму каде што постојните методи имаат ограничувања, но за тоа ќе бидат потребни дополнителни клинички потврди.
Особено значаен за жените со наследен ризик
Една од најважните потенцијални примени на тестот се однесува на жените со зголемен наследен ризик од рак на јајниците.
Меѓу нив се носителките на одредени промени во гените BRCA1 и BRCA2.
Кај дел од овие жени, лекарите може да препорачаат превентивно хируршко отстранување на јајцеводите и јајниците, во зависност од возраста, семејната историја и индивидуалниот ризик.
Таквата одлука може да биде особено тешка за жените кои сè уште планираат бременост или сакаат да избегнат предвремена менопауза.
Доколку во иднина се развие сигурен тест што ќе открива конкретни биолошки промени, тој би можел да обезбеди дополнителни информации при проценката на ризикот.
Сепак, истражувачите нагласуваат дека новиот тест сè уште не е доволно проверен за да ги замени постојните препораки за превенција.
На кои симптоми жените треба да обрнат внимание?
Иако ракот на јајниците може да се развива без специфични симптоми, одредени промени заслужуваат медицинска проценка.
Меѓу нив се:
- Постојана или повторувачка подуеност на стомакот.
- Болка или притисок во долниот дел на стомакот и карлицата.
- Брзо чувство на ситост при јадење.
- Почеста или итна потреба за мокрење.
- Необјаснети промени во празнењето на цревата.
Овие симптоми се чести и кај многу други, помалку сериозни состојби.
Но, ако се нови, невообичаени и траат две недели или подолго, потребно е да се разговара со лекар.
Невообичаено вагинално крвавење, особено по менопауза, бара побрза медицинска проценка.
Кога новиот тест би можел да стане достапен?
Научниците засега не објавија датум кога тестот би можел да влезе во редовна медицинска употреба.
Следниот чекор се поголеми, проспективни клинички истражувања, во кои жените ќе бидат следени во подолг временски период.
На тој начин ќе треба да се утврди колку рано се појавува молекуларниот сигнал, дали може сигурно да ја предвиди болеста и дали неговата употреба навистина би придонела за подобри здравствени исходи.
Исто така, ќе биде потребно да се утврди како да се постапува при позитивен резултат, особено кај жени без симптоми.
Важен чекор кон порана дијагностика
Откритието претставува значаен напредок во истражувањето на молекуларните показатели за рак на јајниците.
Наместо медицината да се потпира исклучиво на откривање веќе формирани тумори, идните тестови можеби ќе можат да препознаваат промени што им претходат.
Но, научниците предупредуваат дека оптимистичките резултати од раните истражувања не треба да се поистоветуваат со готов и клинички одобрен тест.
За жените, најважно останува навременото препознавање на невообичаените симптоми, информираноста за семејниот ризик и редовната комуникација со гинеколог.
Новото откритие буди надеж дека во иднина еден обичен примерок крв би можел да обезбеди важни информации многу порано отколку што тоа е возможно денес.
