Покачениот холестерол, високиот крвен притисок, дијабетесот и раното оштетување на бубрезите можат долго да се развиваат без очигледни симптоми. Превентивните контроли помагаат овие состојби да се откријат навреме, кога постојат повеќе можности за нивно лекување и спречување на компликациите.
По 40. година вреди со матичниот лекар да се направи план за следење на здравјето. Сепак, не постои ист пакет „задолжителни“ анализи за сите: изборот и зачестеноста зависат од претходните резултати, семејната историја, постојните заболувања и личните ризици.
1. Липиден профил – проверка на холестеролот и триглицеридите
Оваа анализа ги опфаќа вкупниот холестерол, LDL, HDL и триглицеридите. Резултатите се дел од проценката на ризикот за срцев и мозочен удар.
LDL под 4 mmol/L не е универзално оптимална вредност. Целните вредности зависат од вкупниот кардиоваскуларен ризик. Европските препораки наведуваат LDL под 3 mmol/L кај лица со низок ризик, додека кај висок и многу висок ризик целите се значително пониски – под 1,8, односно под 1,4 mmol/L.
Затоа, резултатот треба да се толкува заедно со крвниот притисок, пушењето, дијабетесот и другите здравствени состојби.
2. Проверка на бубрезите – крвната анализа не е единствениот показател
Раната бубрежна болест често нема симптоми. За проценка се користат креатинин со пресметана бубрежна филтрација, односно eGFR, и однос албумин/креатинин во урината, познат како uACR. Двата теста даваат различни, но надополнувачки информации за здравјето на бубрезите.
Контролата е особено важна кај луѓе со дијабетес, висок притисок, срцево заболување или семејна историја на бубрежна слабост. Самото навршување 40 години не значи дека секој мора да ги прави овие анализи секоја година; распоредот се одредува според ризикот.
3. Шеќер во крвта – гликоза на гладно или HbA1c
HbA1c го покажува просечното ниво на шеќер во крвта во приближно последните три месеци. За самиот тест обично не е потребно гладување, но подготовката може да биде различна ако истовремено се прават други анализи.
Тестот помага во откривање предијабетес и дијабетес. Кај лице без симптоми, резултат што укажува на дијабетес обично треба да се потврди со повторно или дополнително тестирање. Одредени состојби, вклучително и некои видови анемија, можат да влијаат врз неговата точност.
Проверката е особено значајна кај лица со прекумерна тежина и други фактори на ризик. Ако резултатите се нормални, тестирањето не мора автоматски да се повторува секоја година.
4. Крвен притисок – едноставно мерење што не треба да се прескокнува
Високиот притисок често не предизвикува тегоби, а може да ги оштети срцето, мозокот и бубрезите. За возрасните над 40 години се препорачува најмалку годишна проверка.
Мерењето треба да се направи по пет минути мирно седење, со соодветна манжетна на надлактицата. Едно покачено мерење не е доволно за дијагноза: најчесто се потребни повторени домашни мерења или 24-часовно следење. Вредноста 115/75 mmHg не е задолжителна цел за секое лице по 40. година; целите при лекување се одредуваат индивидуално.
Превенцијата има најголема вредност кога по резултатите следуваат соодветни чекори. Овие четири проверки се дел од грижата за здравјето, а целосниот превентивен план треба да ги опфати и другите прегледи соодветни на возраста и личната здравствена историја.
