Кога некој ќе добие дијагноза висок крвен притисок, еден од првите совети обично е да го намали внесот на сол. И тоа има добра причина – натриумот може да придонесе за задржување течности и зголемување на крвниот притисок.
Но приказната не завршува тука. Хипертензијата најчесто не е последица на само еден фактор. Кај многу луѓе во нејзиното појавување учествуваат генетиката, телесната тежина, физичката активност, исхраната, бубрежната функција, хормоните, спиењето и други состојби.
Исто така, не реагира секој организам исто на солта. Кај таканаречените „сол-чувствителни“ лица, намалувањето на натриумот може значително да помогне, додека кај други ефектот е помал.
Хипертензијата често нема никакви симптоми
Високиот крвен притисок е многу распространет, а зачестеноста расте со возраста. Проблемот е што многу луѓе подолго време не знаат дека го имаат, бидејќи хипертензијата често не предизвикува јасни симптоми.
Кога симптоми сепак постојат, може да се појават главоболка, вртоглавица, замор, палпитации или заматен вид. Но тие не се специфични само за висок крвен притисок.
Затоа редовното мерење на притисокот е многу поважно од чекањето да се појави некаков знак.
Магнезиумот има важна улога
Магнезиумот учествува во бројни процеси во организмот, меѓу кои и во регулирањето на тонусот на крвните садови.
Добри природни извори се:
– зелен лиснат зеленчук
– мешунки
– јаткасти плодови и семки
– интегрални житарки
– одредени млечни производи
Некои истражувања покажуваат дека дополнителниот внес на магнезиум може умерено да го намали крвниот притисок кај одредени лица. Но тоа не значи дека суплементи му се потребни на секој, особено ако постои бубрежно заболување или се зема редовна терапија.
Инсулинска резистенција и телесна тежина
Хипертензијата често оди заедно со инсулинска резистенција, предијабетес, дијабетес тип 2 и метаболен синдром.
Покачените нивоа на инсулин можат да влијаат врз задржувањето натриум во бубрезите, но врската е посложена и вклучува и телесна тежина, функција на крвните садови и активност на нервниот систем.
Токму затоа намалувањето на засладените пијалаци, слатките и прекумерно преработената храна, како и регулирањето на телесната тежина, може да биде важен дел од контролата на притисокот.
Фруктоза и урична киселина
Високиот внес на засладени пијалаци и други извори на големи количини додадени шеќери е поврзан со поголем ризик од дебелина и метаболни нарушувања, кои пак се поврзани и со хипертензија.
Уричната киселина исто така може да биде покачена кај луѓе со метаболен синдром и висок крвен притисок.
Но важно е да се направи разлика: покачена урична киселина не значи автоматски дека таа е причината за хипертензијата. Може да биде дел од поширока лабораториска проценка кај одредени пациенти.
Калиумот го балансира натриумот
Калиумот игра значајна улога во регулирањето на крвниот притисок и му помага на организмот полесно да го излачува натриумот.
Добри извори се:
– компир и сладок компир
– домати
– спанаќ
– грав
– наут
– грашок
– банани
– друго овошје и зеленчук
Поголем внес на калиум преку храната често е корисен. Сепак, лицата со одредени бубрежни заболувања или оние што земаат специфична терапија не треба самостојно нагло да го зголемуваат внесот.
Кога хипертензијата е примарна, а кога секундарна?
Најголем дел од случаите се таканаречена примарна или есенцијална хипертензија.
Кај неа нема една единствена причина, туку комбинација од наследни фактори, возраст, телесна тежина, исхрана, физичка неактивност, алкохол, пушење, стрес и други влијанија.
Постои и секундарна хипертензија, која може да биде последица на друга состојба, како:
– заболувања на бубрезите
– примарен алдостеронизам
– нарушувања на тироидната жлезда
– апнеа при спиење
– одредени лекови и хормонални нарушувања
Дополнителни испитувања особено се разгледуваат кога притисокот е многу висок, тешко се контролира со терапија или се појавува на помлада возраст.
Кои испитувања може да бидат потребни?
Во зависност од состојбата, лекарот може да препорача:
– повеќекратни домашни мерења или 24-часовен холтер за крвен притисок
– крвна слика и основна биохемија
– гликемија и HbA1c
– липиден профил
– креатинин и процена на бубрежната функција
– натриум и калиум
– TSH
– анализа на урина
– ЕКГ
– по потреба ехокардиографија и дополнителни хормонални испитувања
Што може да помогне во секојдневието?
Најголем ефект обично има комбинацијата од повеќе навики:
– ограничување на прекумерниот внес на сол
– помалку засладени пијалаци и ултрапреработена храна
– повеќе овошје, зеленчук, мешунки и интегрални намирници
– одржување здрава телесна тежина
– редовна физичка активност
– доволно сон
– умерен внес на алкохол или избегнување
– непушење
– редовно следење на крвниот притисок
Значи, солта навистина може значително да влијае врз крвниот притисок и не треба да се игнорира. Но таа е само еден дел од пошироката слика.
Кај хипертензијата најчесто се работи за комбинација од наследни, метаболни и животни фактори. Затоа најдобар пристап е да се гледа целокупната здравствена состојба, а не да се бара само еден „виновник“.
Промените во исхраната и начинот на живот можат многу да помогнат, но не треба самоволно да ја заменуваат или прекинуваат терапијата што ја препишал лекар.
