Кога се зборува за холестеролот, вниманието најчесто е насочено кон „добриот“ HDL и „лошиот“ LDL. Сепак, постои уште еден важен показател поврзан со кардиоваскуларниот ризик – VLDL, односно липопротеин со многу ниска густина.
VLDL главно ги пренесува триглицеридите низ крвотокот. Кога неговото ниво е покачено, може да придонесе за создавање наслаги во артериите, нивно стеснување и нарушување на протокот на крв.
Што претставува VLDL?
VLDL се создава во црниот дроб и преку крвта ги пренесува триглицеридите до ткивата, каде што тие се користат или складираат како енергија.
За разлика од него, LDL главно пренесува холестерол. И VLDL и LDL се сметаат за атерогени липопротеини бидејќи можат да придонесат за таложење плаки во ѕидовите на артериите.
Со текот на времето, плаките може да се стврднат и да го стеснат внатрешниот простор на крвниот сад. На тој начин се ограничува протокот на крв богата со кислород, а се зголемува ризикот од коронарна артериска болест и други кардиоваскуларни проблеми.
Покачените вредности на VLDL се поврзуваат со поголем ризик од:
- атеросклероза;
- стеснување на артериите;
- коронарна срцева болест;
- срцев удар;
- мозочен удар.
Зошто VLDL ретко се гледа во лабораториските резултати?
За разлика од вкупниот холестерол, LDL, HDL и триглицеридите, VLDL најчесто не се мери директно во рутинскиот липиден профил.
Лабораториите обично го проценуваат врз основа на вредноста на триглицеридите. Најчесто се користи приближна пресметка според која VLDL изнесува околу една петтина од вредноста на триглицеридите, кога резултатите се изразени во mg/dL.
На пример, ако триглицеридите изнесуваат 150 mg/dL, проценетиот VLDL би бил приближно 30 mg/dL.
Оваа пресметка не е доволно точна кога триглицеридите се повисоки од 400 mg/dL, па резултатите мора да ги протолкува лекар.
Која вредност се смета за покачена?
Како општ ориентир, вредностите на VLDL од 2 до 30 mg/dL се наведуваат како вообичаен лабораториски опсег. Ниво над 30 mg/dL може да биде поврзано со зголемен ризик од срцеви заболувања и мозочен удар. Референтните граници, сепак, може малку да се разликуваат меѓу лабораториите.
VLDL не треба да се толкува изолирано. За процена на ризикот се земаат предвид целиот липиден профил, крвниот притисок, шеќерот во крвта, возраста, пушењето, телесната тежина, семејната историја и евентуалното присуство на други заболувања.
Современите препораки посветуваат внимание и на други атерогени честички, меѓу кои остатоците од липопротеините богати со триглицериди, како и на ApoB и липопротеин(a) кај одредени пациенти.
Покачениот холестерол често нема симптоми
Нарушениот липиден профил може со години да не предизвикува забележливи симптоми. Проблемите понекогаш се откриваат дури откако веќе настанало значително стеснување на крвните садови или кардиоваскуларен настан.
Поради тоа, крвната анализа е единствениот сигурен начин за навремена проверка на холестеролот и триглицеридите.
Фактот дека LDL е во прифатливи граници не значи автоматски дека целокупниот кардиоваскуларен ризик е низок, особено ако триглицеридите, VLDL, ApoB или другите ризик-фактори се покачени.
Дали високиот HDL секогаш е добар?
HDL се нарекува „добар“ холестерол бидејќи учествува во пренесувањето на вишокот холестерол од крвта кон црниот дроб.
Сепак, многу висока вредност на HDL не треба да се смета за гаранција дека лицето е заштитено од срцеви заболувања. Новите сознанија покажуваат дека функцијата и составот на HDL честичките може да бидат поважни од самата измерена количина.
Американското здружение за срце нагласува дека HDL не е главна цел на терапијата и дека високата вредност не треба да ги поништи другите утврдени ризик-фактори.
Како може да се намали VLDL?
Бидејќи VLDL е тесно поврзан со триглицеридите, неговото намалување најчесто се постигнува преку намалување на нивото на триглицериди.
Мерките што можат да помогнат вклучуваат:
- намалување на прекумерната телесна тежина;
- редовна физичка активност;
- ограничување на додадените шеќери и рафинираните јаглехидрати;
- ограничување или избегнување алкохол;
- избор на незаситени наместо заситени и трансмасти;
- поголем внес на зеленчук, мешунки, интегрални житарки и риба;
- прекин на пушењето;
- регулирање на шеќерот во крвта кај лицата со дијабетес.
Кај дел од пациентите може да биде потребна и терапија со лекови. Одлуката не се носи само врз основа на VLDL, туку според целокупниот ризик, LDL и non-HDL холестеролот, триглицеридите и останатите здравствени состојби.
Не треба самостојно да се започнува, менува или прекинува терапија без консултација со лекар.
Извор: MedlinePlus – Национална медицинска библиотека на САД, Американско здружение за срце
