Тромбозата е состојба при која во крвниот сад се создава згрутчување на крвта – тромб, кој може делумно или целосно да го попречи нормалниот проток на крв. Иако понекогаш изгледа дека проблемот се појавил ненадејно, зад него често стојат повеќе фактори на ризик кои се наталожуваат со текот на времето.
Создавањето тромб само по себе е дел од природниот одбранбен механизам на организмот. Кога ќе се повреди крвен сад, згрутчувањето на крвта помага да се спречи прекумерно крварење. Проблемот настанува кога тромб се формира таму каде што не е потребен.
„Тромбозата е заштитен механизам на организмот, но во одредени ситуации може да доведе до сериозни компликации“, објаснува специјалистот по хематологија д-р Мирјана Митровиќ.
Што значи тромбофилија?
Тромбофилијата претставува зголемена склоност на организмот кон создавање крвни згрутчувања. Таа не значи дека лицето задолжително ќе развие тромбоза, туку дека во одредени околности ризикот може да биде поголем.
Во зависност од местото на создавање и движењето на тромбот, тромботичните настани можат да доведат до сериозни последици, меѓу кои длабока венска тромбоза и белодробна емболија. Нарушувањата на згрутчувањето можат да имаат значење и кај одредени компликации во бременоста.
Кога ризикот се зголемува?
Постојат периоди и состојби во кои веројатноста за тромбоза е поголема.
1. Возраста
Со стареењето постепено се зголемува и ризикот од појава на тромбоза. Возраста затоа е еден од факторите што лекарите го земаат предвид при процена на вкупниот ризик.
2. Бременост и периодот по породувањето
Бременоста природно е проследена со промени во системот за згрутчување на крвта, а ризикот останува зголемен и одреден период по породувањето.
Посебно внимание е потребно кај жени кои имаат дополнителни фактори на ризик, како:
– возраст над 35 години,
– претходно прележана тромбоза,
– изразена семејна историја на тромботични настани.
3. Начинот на живот
Одредени навики и околности можат дополнително да придонесат кон ризикот.
Меѓу нив се:
– пушењето,
– прекумерната телесна тежина,
– физичката неактивност,
– долготрајното седење и неподвижноста, вклучително и при долги патувања.
Токму продолженото мирување е една од причините поради кои при повеќечасовни патувања се препорачува повремено станување и движење кога условите го дозволуваат тоа.
И одредени заболувања можат да го зголемат ризикот
Тромбозата може да биде поврзана и со други здравствени состојби.
Меѓу нив се:
– малигни заболувања,
– автоимуни заболувања,
– хронични воспалителни состојби,
– одредени нарушувања на крвта.
Кога тромбоза ќе се појави без јасен провоцирачки фактор, лекарот може да процени дека се потребни дополнителни испитувања за да се утврди дали постои состојба која го зголемува ризикот.
Вродена и стекната тромбофилија
Тромбофилијата може да биде вродена или стекната.
Вродената форма е поврзана со генетски фактори и со промени во механизмите кои ја регулираат рамнотежата меѓу згрутчувањето и природните антикоагулантни системи на организмот.
Стекнатата склоност кон тромбоза може да биде поврзана со заболувања, одредени терапии, хормонски фактори и начинот на живот.
Важно е да се знае дека присуството на наследна тромбофилија не значи автоматски дека човекот ќе добие тромб. Голем број луѓе со ваква предиспозиција никогаш не развиваат тромбоза.
Дали секој треба да се тестира за тромбофилија?
Не.
Испитувањето за тромбофилија не е анализа која рутински треба да ја прави секој човек.
Најчесто се разгледува кај лица со:
– повторени тромбози,
– тромбоза во помлада возраст,
– изразена семејна историја,
– одредени клинички ситуации во кои резултатот би можел да влијае врз понатамошното лекување.
Клучно е тестирањето да има јасна медицинска цел. Самото откривање одредена генетска или лабораториска особеност нема секогаш да го промени третманот.
Што може да се направи за намалување на ризикот?
Дел од факторите, како возраста или генетската предиспозиција, не можат да се променат. Но на други може да се влијае.
Корисни мерки се:
– редовно движење,
– избегнување продолжена неподвижност,
– одржување здрава телесна тежина,
– прекин на пушењето,
– соодветен внес на течности,
– лекарска процена доколку постојат повеќе фактори на ризик.
Кај лица кои веќе имале тромбоза, кои имаат сериозно заболување или земаат терапија што може да влијае врз згрутчувањето на крвта, превенцијата треба да биде индивидуално определена од лекар.
Најважно е да се процени вкупниот ризик
Тромбозата најчесто не зависи од еден единствен фактор. Возраста, наследноста, бременоста, продолжената неподвижност, пушењето, телесната тежина и одредени заболувања можат меѓусебно да се надополнуваат и да го зголемат ризикот.
Затоа најважно е ризикот да се проценува индивидуално, а испитувањата за тромбофилија да се прават тогаш кога постои медицинска причина и кога резултатот може реално да влијае врз понатамошниот третман или превенција.
Текстот е од информативен карактер и не е замена за лекарски преглед или индивидуален медицински совет.
