Ви се случило ли веднаш по будењето да го истурите кафето, да ви падне телефонот или неколкупати да ја промашите рачката од фиоката?
Можеби изгледа како рацете наутро едноставно да „не ве слушаат“, но објаснувањето не е некаков мистериозен утрински феномен.
Човечките мускули навистина создаваат исклучително мали, несвесни осцилации познати како физиолошки тремор. Една од неговите компоненти може да се движи во фреквентен опсег од приближно 8 до 12 херци и најчесто е толку слаба што воопшто не може да се забележи со голо око.
Но тука завршува делот од популарното тврдење што навистина има научна основа.
Рацете не почнуваат да вибрираат само кога ќе се разбудиме
Физиолошкиот тремор е нормална карактеристика на човечкиот нервно-мускулен систем и не се појавува само во првите 15 или 20 минути по станувањето од кревет.
Тој постои и во текот на денот, а може да стане поизразен при замор, стрес, анксиозност, физички напор, прекумерно внесување кофеин и некои други состојби.
Затоа кафето што ви се истурило веднаш по будењето не може едноставно да се припише на „утрински тремор“.
Вистинскиот виновник можеби е таканаречената инерција на спиењето
Многу подобро научно поткрепено објаснување за утринската несмасност е феноменот познат како sleep inertia – инерција на спиењето.
Тоа е преоден период непосредно по будењето во кој мозокот сè уште не функционира со полн капацитет.
Во тој период можеме да бидеме поспани, да реагираме побавно, потешко да се концентрираме и да правиме повеќе грешки при едноставни задачи.
Истражувањата покажуваат дека одредени способности постепено се подобруваат во минутите по будењето, а кај дел од испитаниците забавените реакции значително се подобрувале по околу 20 минути.
Со други зборови, не мора раката буквално да се тресе за да ви падне чашата – доволни се поспор мозок, послабо внимание и сè уште несовршено разбудена моторика.
А што е со „парализата“ за време на спиењето?
Точно е дека за време на РЕМ-фазата на сонот мозокот силно го намалува тонусот на голем дел од скелетните мускули.
Овој механизам, познат како РЕМ-атонија, спречува физички да ги изведуваме повеќето движења што ги сонуваме.
Но нема доказ дека кај здрав човек оваа „парализа“ нормално продолжува уште 15 или 20 минути по будењето и предизвикува хаотично активирање на мускулите.
Тоа е погрешно поедноставување на начинот на кој функционира РЕМ-сонот.
Дали треба да се „истресеме“ 30 секунди по будењето?
И ова звучи привлечно, но засега нема квалитетни научни докази дека енергичното тресење на целото тело 30 секунди по станувањето го „ресетира нервниот систем“ или го отстранува физиолошкиот тремор.
Раздвижувањето по будењето секако може да помогне човек побрзо да се почувствува буден. Неколку чекори, истегнување, дневна светлина и физичка активност се сосема разумни начини за полесен премин од сон во будност.
Но тоа не е исто што и тврдењето дека тресењето го „рестартира“ мозокот.
Па зошто навистина го истураме утринското кафе?
Најверојатно станува збор за комбинација од многу пообични фактори:
поспаност веднаш по будењето,
побавни реакции,
намалено внимание,
замор или недоволен сон,
нормален физиолошки тремор,
а кај некои луѓе и засилување на треморот откако ќе внесат кофеин.
Затоа приказната за „тајните утрински вибрации“ има мало зрно научна вистина – човечките раце навистина имаат микроскопски физиолошки тремор.
Но нема докази дека секое утро сите луѓе поминуваат низ посебна 20-минутна фаза на силни вибрации поради будење од „мускулна парализа“.
Ако рацете видливо се тресат редовно, ако треморот се засилува или почнува да го попречува пишувањето, држењето чаша или други секојдневни активности, тогаш веќе не треба да се објаснува само со утринска поспаност и вреди да се разговара со лекар.
Понекогаш истуреното кафе навистина е само знак дека мозокот сè уште не се разбудил целосно.
