Американската непрофитна организација Environmental Working Group (EWG) секоја година објавува водич во кој овошјето и зеленчукот ги рангира според количеството и карактеристиките на остатоците од пестициди пронајдени во нив.
Листата е позната како „Dirty Dozen“ или „Валканата дванаесетка“, а паралелно се објавува и „Clean Fifteen“ – список на намирници кај кои вообичаено се откриваат помалку остатоци од пестициди.
Сепак, EWG нагласува дека целта не е луѓето да престанат да јадат овошје и зеленчук.
Напротив, организацијата потенцира дека нивната редовна консумација е важна за здравјето, без разлика дали производите се органски или конвенционално одгледувани.
Не е важен само бројот на пестициди
Во 2025 година EWG ја промени методологијата според која ги рангира производите.
Покрај бројот и концентрацијата на пронајдените пестициди, сега се зема предвид и нивната токсичност.
Тоа значи дека две намирници на кои се пронајдени ист број различни пестициди не мора да бидат еднакво рангирани.
Анализата за 2025 година се базирала на податоци од американското Министерство за земјоделство – USDA, при што биле анализирани 53.692 примероци од 47 различни видови овошје и зеленчук.
Пред лабораториското тестирање, примероците биле миени, триени или лупени, односно подготвувани на начин кој приближно одговара на вообичаената подготовка на храната пред јадење.
Ова е „Валканата дванаесетка“ за 2025 година
На листата со најголемо оптоварување со остатоци од пестициди се нашле:
- Спанаќ
- Јагоди
- Кељ, раштан и листови од синап
- Грозје
- Праски
- Цреши
- Нектарини
- Круши
- Јаболка
- Капини
- Боровинки
- Компири
На самиот врв се наоѓа спанаќот.
Меѓу новите производи на листата се капините и компирот.
Кај капините, пестициди биле откриени во дури 93 проценти од анализираните примероци, а во просек еден примерок содржел остатоци од четири различни пестициди.
EWG дополнително ги издвоил и боранијата, како и благите и лутите пиперки, бидејќи покажале релативно висока вкупна токсичност на откриените остатоци.
На производите од „Валканата дванаесетка“ вкупно биле идентификувани 203 различни пестициди, а остатоци биле пронајдени во околу 96 проценти од примероците.
Компирот особено го привлече вниманието
Еден од најинтересните резултати се однесува на компирот.
Причината не е толку бројот на различни пестициди, туку присуството на супстанцијата хлорпрофам.
Хлорпрофам е регулатор на раст кој по бербата се користел за да се спречи ‘ртење на компирот при складирање.
Според податоците од американската програма за следење на пестициди, во тестирањата од 2023 година хлорпрофам бил пронајден во 89,1 проценти од 709 анализирани примероци компир.
Просечната концентрација изнесувала 3,2 делови на милион, а највисоката измерена концентрација достигнала 19 делови на милион.
Токму ваквите резултати биле една од причините EWG да започне да ја зема предвид и токсичноста, а не само бројот на пронајдени пестициди.
Европската Унија го укина хлорпрофамот уште во 2019 година
Посебно внимание привлекува фактот дека Европската Унија во 2019 година го укина одобрението за употреба на хлорпрофам.
Одлуката следувала по проценки на ризикот во кои биле посочени потенцијални опасности за потрошувачите и работниците.
Во токсиколошки испитувања биле забележани и одредени промени кај крвните клетки и штитната жлезда кај животни.
Сепак, важно е да се направи разлика меѓу откривање на остаток од пестицид и доказ дека конкретна намирница ќе предизвика заболување.
Самото присуство на пестицид не значи автоматски дека производот е опасен за консумирање.
Ризикот зависи од концентрацијата, количината што се внесува, зачестеноста на изложеноста и низа други фактори.
Некои остатоци можат долго да останат во животната средина
EWG предупредува дека одредени пестициди и нивните продукти на разградување можат долго да се задржуваат во почвата и водата.
Затоа траги од некоја хемикалија понекогаш можат да бидат откриени и години откако нејзината употреба била ограничена или забранета.
Тоа не значи дека производителите нужно продолжуваат да ја користат забранетата супстанција.
Треба ли да престанеме да јадеме овошје и зеленчук?
Не.
И самиот EWG јасно нагласува дека неговата листа не треба да биде причина луѓето да избегнуваат овошје и зеленчук.
Препораката е токму спротивна – тие треба редовно да бидат дел од исхраната.
Луѓето кои сакаат дополнително да ја намалат изложеноста на остатоци од пестициди можат, кога имаат можност, да изберат органски производи кај намирниците од листата „Dirty Dozen“.
Притоа, миењето на овошјето и зеленчукот останува важна навика бидејќи може да помогне во отстранување на нечистотии, дел од површинските остатоци и бактериски загадувања.
Со други зборови, „Валканата дванаесетка“ не е листа на храна која треба да се исфрли од исхраната, туку водич кој им овозможува на потрошувачите подобро да разберат кај кои производи почесто се откриваат остатоци од пестициди.
