Сè повеќе жени отворено зборуваат за промени во менструалниот циклус, топли бранови, ноќно потење и проблеми со спиењето уште во раните четириесетти години. Тоа создава впечаток дека менопаузата започнува порано од некогаш, но експертите предупредуваат дека поголемата видливост на темата не мора да значи и дека постои едноставно, универзално поместување на возраста.
Светската здравствена организација наведува дека природната менопауза најчесто настапува меѓу 45 и 55 години. Периодот пред неа, познат како перименопауза, може да трае неколку години и да започне со промени во циклусот и низа физички и емоционални симптоми.
Што се рана и предвремена менопауза?
За рана менопауза се зборува кога редовните менструални циклуси престануваат пред 45-тата година, додека престанувањето на функцијата на јајниците пред 40-тата година се означува како предвремена оваријална инсуфициенција.
Менопаузата формално се утврдува откако жената немала менструација 12 последователни месеци, доколку отсуството на циклусот не е предизвикано од бременост, медицинска терапија или друга здравствена состојба.
Кај предвремената оваријална инсуфициенција, функцијата на јајниците понекогаш може повремено да се активира, поради што оваа состојба не е секогаш идентична со природната менопауза.
Зошто кај некои жени започнува порано?
Возраста на менопаузата во голема мера е одредена од биологијата и генетиката. Жените во чии семејства имало случаи на рана менопауза може да имаат поголем ризик и самите порано да ја загубат функцијата на јајниците.
Меѓу најпознатите фактори се:
- семејна историја на рана или предвремена менопауза;
- пушење;
- ниска телесна тежина;
- хемотерапија или радиотерапија во пределот на карлицата;
- операција со која се отстранети двата јајника;
- одредени генетски и хромозомски промени;
- некои автоимуни заболувања.
Пушачките, според достапните податоци, може да влезат во менопауза до две години порано од непушачките. Кај значителен дел од жените со предвремена оваријална инсуфициенција, сепак, точната причина никогаш не се утврдува.
Хроничниот стрес, недоволното спиење и екстремните диети можат да влијаат врз циклусот и врз интензитетот на симптомите, но сами по себе не треба автоматски да се прогласат за причина за менопауза.
Не секој нередовен циклус значи менопауза
Доцнењето или изостанувањето на менструацијата може да биде поврзано и со бременост, нагло слабеење, интензивно вежбање, нарушувања на тироидната жлезда, покачено ниво на пролактин, синдром на полицистични јајници или одредени лекови.
Поради тоа, дијагнозата не треба да се поставува само врз основа на возраста или еден симптом. При испитувањето најпрво се исклучува бременост, а лекарот може да побара дополнителни анализи зависно од симптомите и здравствената историја.
Каква улога има оваријалната резерва?
Оваријалната резерва го опишува преостанатиот број јајни клетки во јајниците. Таа природно се намалува со возраста и не може повторно да се „наполни“ со храна, витамини или природни препарати.
Антимилеровиот хормон, познат како АМХ, може да даде информација за оваријалната резерва, но не може прецизно да предвиди кога одредена жена ќе влезе во менопауза. Меѓународните стручни препораки нагласуваат дека АМХ не треба да се користи како главен тест за дијагностицирање или предвидување предвремена оваријална инсуфициенција.
Кај жени постари од 45 години со типични симптоми, менопаузата најчесто се проценува клинички, без рутински лабораториски испитувања. Кај помлади жени може да бидат потребни хормонски анализи, меѓу кои и мерење на фоликулостимулирачкиот хормон – ФСХ.
Може ли менопаузата да се одложи?
Во моментов не постои докажан метод со кој сигурно може да се спречи или значително да се одложи природното намалување на функцијата на јајниците.
Здравите навики, сепак, се важни за општото здравје, полесното справување со симптомите и намалувањето на долгорочните ризици. Се препорачуваат:
- прекин на пушењето;
- редовна физичка активност;
- разновидна и балансирана исхрана;
- одржување здрава телесна тежина;
- доволно сон;
- контрола на крвниот притисок, шеќерот и мастите во крвта;
- редовни гинеколошки прегледи.
Суплементи со витамин Д, калциум, железо или витамин Б12 не треба да се земаат неконтролирано, туку според утврден недостаток и препорака од здравствен работник.
Кога треба да се побара совет?
Преглед кај матичен лекар или гинеколог се препорачува ако симптомите на менопауза се појават пред 45-тата година, а особено пред 40-тата.
Совет треба да се побара при:
- подолготрајно изостанување или значителна промена на циклусот;
- топли бранови и ноќно потење;
- несоница и изразен замор;
- вагинална сувост или болка;
- промени во расположението, анксиозност или потешкотии со концентрацијата;
- проблеми со плодноста;
- какво било крвавење по веќе потврдена менопауза.
Раното препознавање е важно бидејќи менопаузата пред 45-тата година е поврзана со повисок долгорочен ризик од остеопороза и кардиоваскуларни заболувања. Лекарот може да предложи хормонска или друга терапија, земајќи ги предвид симптомите, возраста, здравствената историја и индивидуалните ризици.
Менопаузата е природен животен период, но симптомите што се појавуваат невообичаено рано не треба да се игнорираат. Навремената процена може да ја открие причината, да спречи погрешна самодијагноза и да помогне во изборот на најсоодветната поддршка.
