Гастритисот и чирот на желудникот понекогаш се развиваат без изразени тегоби, поради што оштетувањето може да биде откриено дури откако ќе се појават посериозни проблеми. Отсуството на болка, печење или гадење не е сигурен доказ дека слузокожата на желудникот е здрава.
Повеќето луѓе со гастритис или гастропатија немаат симптоми. Кога ќе се појават, најчесто станува збор за болка или непријатност во горниот дел од стомакот, гадење, повраќање, намален апетит и чувство на ситост по мала количина храна.
Гастритисот и чирот не се иста состојба
Гастритис е воспаление на желудочната слузокожа, додека гастропатија означува нејзино оштетување со малку или без воспаление. Пептичниот чир е подлабока рана во слузокожата на желудникот или дванаесетпалечното црево.
Нелекуваното воспаление или продолженото оштетување може да го зголеми ризикот од создавање чир. Тој може да предизвика крвавење, перфорација на ѕидот на желудникот или стеснување што го попречува минувањето на храната.
Најчести причини се бактерија и лекови против болка
Најголем дел од чировите се поврзани со инфекција со бактеријата Helicobacter pylori или со редовна употреба на нестероидни антиинфламаторни лекови, како ибупрофен, напроксен и аспирин. Овие лекови ја намалуваат природната заштита на желудочната слузокожа и ја прават почувствителна на оштетување.
Ризикот е поголем кај повозрасните лица, кај оние што претходно имале чир, земаат повисоки дози или комбинираат повеќе лекови, како и кај пушачите. Алкохолот може дополнително да ја иритира слузокожата и да ги влоши симптомите.
Секојдневниот психолошки стрес може да ги засили киселините, болката и чувството на тежина, но самиот по себе не се смета за главна причина за појава на чир. Тешки телесни состојби, сериозни повреди и критична болест, сепак, можат да предизвикаат стресни оштетувања на желудникот.
Дали кафето на празен желудник предизвикува гастритис?
Кафето кај одредени луѓе го зголемува лачењето киселина и може да предизвика печење, мачнина, непријатност или рефлукс, особено кога се пие веднаш по будењето и без храна. Тоа, сепак, не значи дека една шолја кафе директно ја „нагризува“ слузокожата или дека сама по себе е вообичаена причина за чир.
Храната и пијалаците генерално не се сметаат за главни причинители на диспепсија, но кај чувствителни лица можат да ги активираат или влошат симптомите. Ако кафето на празен желудник ви предизвикува тегоби, испијте го по појадок, намалете ја количината или одберете поблага варијанта.
Сличен пристап важи и за многу кисели, лути, масни или премногу жешки производи. Тие не предизвикуваат чир кај секого, но можат да ја влошат состојбата кај луѓето кои веќе имаат гастритис, рефлукс или чувствителен желудник.
Киселините не секогаш потекнуваат од желудникот
Горушицата најчесто се чувствува како печење зад градната коска или во грлото и обично е поврзана со враќање на желудочната содржина во хранопроводот. Подуеноста, ждригањето, притисокот и болката во горниот дел од стомакот повеќе се поврзуваат со диспепсија.
Повремените антациди можат да донесат краткотрајно олеснување, но не ја лекуваат основната причина. Ако потребата од нив станува редовна, потребна е стручна процена наместо постојано самолекување.
Сода бикарбона не треба да се користи често и неконтролирано. Таа може привремено да ја неутрализира киселината, но внесува значително количество натриум и може да биде ризична за лица со висок крвен притисок, срцева слабост, отоци, бубрежни или црнодробни заболувања.
Симптоми што може да укажуваат на чир
Чирот може да предизвика:
- жаречка или тапа болка во горниот дел од стомакот;
- болка кога желудникот е празен или во текот на ноќта;
- подуеност и често ждригање;
- рано заситување;
- гадење или повраќање;
- намален апетит.
Само според времето кога се појавува болката не може сигурно да се утврди дали станува збор за гастритис, желудочен или дванаесетпалечен чир. За точна дијагноза се потребни соодветни испитувања.
Кога е потребна итна медицинска помош?
Не треба да се чека доколку се појават:
- повраќање крв или темна содржина слична на талог од кафе;
- црна и катранеста столица;
- ненадејна, остра и силна стомачна болка;
- вртоглавица, губење свест или изразена слабост;
- забрзана работа на срцето и бледило;
- отежнато или болно голтање;
- упорно повраќање;
- необјаснето слабеење или малокрвност.
Овие знаци може да укажуваат на крвавење, перфорација или друго сериозно заболување и бараат неодложна процена.
Како се утврдува причината?
Испитувањето започнува со процена на симптомите, користените лекови и претходните заболувања. Во зависност од состојбата, може да се направат:
- крвна слика и проверка на железото;
- тест на столицата за H. pylori;
- уреа-издишен тест;
- проверка на столицата за скриено крвавење;
- гастроскопија со земање примерок од ткивото.
Издишениот тест и тестот на столицата се меѓу најточните неинвазивни начини за откривање активна инфекција со H. pylori. Крвниот тест може да остане позитивен и по стара инфекција, па не е најдобар за потврдување дека лекувањето било успешно.
Кога ќе се утврди H. pylori, се применува комбинација од лекови за намалување на киселината и антибиотици. По завршувањето на терапијата треба да се потврди дека бактеријата е отстранета. Изборот на терапијата и времето за контролниот тест ги одредува надлежен лекар.
Најважна е навремената реакција
Редовните оброци, прекинот на пушењето, умерениот внес на алкохол и избегнувањето непотребна употреба на лекови против болка можат да го намалат ризикот од желудочни проблеми. Не постои една исхрана што им одговара на сите, па најкорисно е да се следи кои производи индивидуално ги предизвикуваат симптомите.
Превентивна гастроскопија не се препорачува автоматски за секој човек само затоа што наполнил 40 или 50 години. Одлуката зависи од симптомите, семејната историја, присуството на анемија, ризикот од рак на желудникот и другите медицински фактори.
Најголемата грешка е долготрајните тегоби постојано да се прикриваат со антациди или домашни средства. Раното утврдување на причината најчесто овозможува успешно лекување и спречување на крвавење, перфорација и други сериозни компликации.
