Две хемиски супстанции што со години се користеле во производи за секојдневна употреба се поврзани со зголемена зачестеност на еден од поагресивните видови рак на дојка. Ова го покажува новото истражување на американските Национални институти за здравје (NIH), објавено на 5 ноември 2026 година, кое отвора дополнителни прашања за долгорочните последици од изложеноста на таканаречените „вечни хемикалии“.
Станува збор за супстанциите PFOA и PFOS, кои припаѓаат на големата група хемикалии позната како PFAS.
Овие соединенија со децении се користеле во производството на различни материјали, меѓу кои нелепливи премази, водоотпорна облека, амбалажа за храна и средства за гаснење пожари.
Нивната главна карактеристика е исклучително бавното разградување, поради што можат долго да останат во животната средина, водата и човечкиот организам.
Истражувачите анализирале податоци од голема американска здравствена студија, во која учествувале повеќе од 50.000 жени.
За конкретната анализа биле опфатени 1.609 жени кај кои подоцна бил дијагностициран рак на дојка и споредбена група од 2.269 жени.
Научниците ги испитувале концентрациите на 17 различни PFAS-супстанции во примероци од крв земени години пред поставувањето на дијагнозата.
Што покажале резултатите?
Кај жените со највисоки концентрации на PFOA во крвта била утврдена 67 проценти поголема зачестеност на естроген-рецептор негативен рак на дојка во споредба со жените со најниски концентрации.
Кај супстанцијата PFOS, разликата била уште поголема и достигнувала 93 проценти.
Овие проценти претставуваат релативни разлики меѓу испитуваните групи, а не апсолутна веројатност една жена да заболи од рак.
Естроген-рецептор негативниот рак на дојка е вид тумор чии клетки немаат рецептори преку кои хормонот естроген го поттикнува нивниот раст.
Ваквите тумори често имаат поагресивен тек и можат да бидат потешки за лекување од одредени хормонски чувствителни форми на болеста.
Интересно е што истражувањето не открило јасна поврзаност меѓу двете хемикалии и вкупниот ризик од сите видови рак на дојка.
Поврзаноста била забележана конкретно кај туморите кои немаат естрогенски рецептори.
Според научниците, тоа отвора можност овие хемикалии да влијаат врз одредени биолошки механизми, како функционирањето на имунолошкиот систем или активноста на гените.
Сепак, овие можни механизми не биле директно испитани во студијата.
Зошто овие хемикалии предизвикуваат загриженост?
PFAS-супстанциите се распространети во животната средина, а нивното присуство е утврдено во водата, храната, почвата и крвта на голем дел од населението.
Некои од постарите соединенија, вклучувајќи ги PFOA и PFOS, во голема мера се повлечени од употреба во повеќе земји.
Но, поради нивната долготрајност, тие сè уште можат да се детектираат во околината и човечкиот организам.
Научниците предупредуваат дека дополнително треба да се испита и безбедноста на поновите супстанции што ги замениле.
Што може да се направи за намалување на изложеноста?
Според американскиот Национален институт за здравствени науки на животната средина, една од најважните мерки е проверката на квалитетот на водата за пиење, особено во средини каде што постои познато загадување со PFAS.
Во такви случаи може да помогне користење соодветни филтри за вода, наменети и проверени за отстранување на овие супстанции.
Потрошувачите можат да обрнат внимание и на составот на производите што ги купуваат, особено оние со водоотпорни и нелепливи премази.
Сепак, истражувачите нагласуваат дека новите резултати не докажуваат оти PFOA или PFOS директно предизвикуваат рак на дојка кај секоја изложена личност.
Станува збор за статистичка поврзаност, која бара дополнителни истражувања.
Најновата студија е објавена во научното списание „Journal of Clinical Oncology“ и претставува уште еден важен чекор во истражувањето на влијанието на загадувањето врз човековото здравје.
