Дали лице кое има 35 години и редовно тренира треба да направи ист систематски преглед како педесетгодишен пушач или човек над 65 години кој зема повеќе лекови? Возраста е важна при планирањето на превентивните прегледи, но не е доволна за да се одлучи кои испитувања му се потребни на секој од нив.
На изборот влијаат и личната и семејната здравствена историја, пушењето, физичката активност, претходните резултати, постојните заболувања и лековите што лицето ги зема. Затоа добар систематски преглед почнува со разговор и процена на ризикот, а потоа со избор на испитувања што можат да дадат корисен одговор.
На 35 години: Добрата кондиција не ја заменува процената на ризикот
Човек кој тренира неколку пати неделно и нема тегоби лесно може да помисли дека нема потреба од превентивен преглед. Сепак, физичката подготвеност не кажува сè за крвниот притисок, претходните здравствени проблеми или болестите што се појавувале во семејството.
При разговорот со лекарот важно е да се спомене дали близок роднина имал срцево заболување на помлада возраст, дијабетес или друга сериозна болест. Значајни се и навиките во исхраната, пушењето, видот и интензитетот на тренингот, како и сите претходни наоди.
Мерењето на крвниот притисок, на пример, е основна превентивна проверка што се препорачува кај возрасните лица, независно од тоа дали се чувствуваат здраво. Дополнителните испитувања се избираат според конкретниот ризик и разговорот со лекарот.
На 50 години: Пушењето ја менува процената
Педесетгодишник кој пуши со години може да нема кашлица или отежнато дишење, но отсуството на симптоми не ја брише изложеноста на тутун. За лекарот е важно колку години лицето пушело, колку цигари дневно и дали, и кога, престанало.
Тие податоци помагаат да се процени ризикот за белите дробови и срцето. Кај лице со респираторни тегоби може да биде потребна процена на белодробната функција. Кај одредени пушачи и поранешни пушачи се разгледува и скрининг за рак на белите дробови со компјутерска томографија со ниска доза зрачење. Според препораката на американската Превентивна работна група, тој скрининг е наменет за лица од 50 до 80 години со најмалку 20 „пакет-години“ пушење, кои сè уште пушат или престанале во последните 15 години. Тоа не значи дека снимањето му е потребно на секој што некогаш пушел; примената на препораките зависи и од локалните протоколи и од процената на лекар.
Во оваа животна доб станува важно и навреме да се разговара за скрининг на рак на дебелото црево. Повеќе меѓународни препораки предвидуваат почеток на скринингот од 45 години кај лица со просечен ризик, со избор на соодветен тест според здравствената состојба и достапните програми.
Над 65 години: Важно е и како лицето функционира секој ден
Кај повозрасните лица прегледот не се сведува само на потрага по нова дијагноза. Важно е да се види дали постојните заболувања се добро контролирани, дали терапијата е соодветна и дали има промени во видот, слухот, движењето или памтењето. Прашањата за падови, самостојно функционирање и исхрана можат да бидат подеднакво значајни како и лабораториските резултати.
За жена над 65 години, на пример, процената на ризикот од остеопороза и скринингот за спречување скршеници се дел од утврдените превентивни препораки. Тоа не значи дека истата листа испитувања автоматски важи за секое лице на таа возраст.
Особено корисно е на прегледот да се понесе список на сите лекови и додатоци во исхраната, заедно со претходната медицинска документација. Така лекарот полесно ќе процени што веќе е проверено, што се променило и дали има потреба од дополнителен специјалистички преглед.
Најскапиот пакет со најмногу испитувања не мора да биде и најдобриот избор. Превентивниот преглед има најголема вредност кога одговара на ризиците и потребите на конкретната личност — и кога планот се менува заедно со нејзиното здравје низ годините.
