Еден час ќе се повтори, утрата ќе станат посветли според часовникот, а вечерите ќе почнуваат порано. Викендов повторно преминуваме на зимското сметање на времето — навика зад која се кријат повеќе од еден век историја, необични предлози и политички расправи.
Во Македонија, во ноќта меѓу сабота, 24 октомври, и недела, 25 октомври 2026 година, часовниците ќе се вратат еден час наназад. Во 3 часот наутро стрелките ќе се поместат на 2 часот, со што завршува летното и започнува стандардното, популарно наречено зимско сметање на времето.
За многумина тоа ќе биде можност за подолго неделно спиење. Но, зад едноставното поместување на стрелките стои приказна за обидите секојдневните обврски подобро да се усогласат со дневната светлина.
Недела со 25 часа — како е можно?
При враќањето на часовниците, периодот меѓу 2 и 3 часот се повторува. Затоа, од едната до следната локална полноќ ќе поминат 25 часа.
Земјата, секако, нема да почне да се врти побавно. Дополнителниот час произлегува од промената на начинот на кој го означуваме времето.
Не добиваме ниту повеќе сончева светлина. Изгрејсонцето и зајдисонцето ќе бидат приближно еден час порано според часовникот, па утрата ќе изгледаат посветли, а попладневната темнина ќе пристигнува порано. Природното скратување на деновите во есен продолжува независно од поместувањето на стрелките.
Идеја што со години не можела да добие поддршка
Еден од најпознатите поборници за летното сметање на времето бил британскиот градител Вилијам Вилет. Во 1907 година објавил брошура во која предложил подобро искористување на дневната светлина.
Неговата замисла била работниот ден во лето да започнува порано, оставајќи им на луѓето повеќе светли часови за прошетки, дружење и слободни активности по завршувањето на обврските.
Предлогот, меѓутоа, повеќепати бил одбиван. Вилет починал во 1915 година, пред да ја види неговата примена.
Пресвртот дошол за време на Првата светска војна. Германија го вовела летното сметање во април 1916 година како мерка поврзана со заштедата на гориво и воената економија, а Велика Британија ја следела во мај истата година.
Предлог за поместување од два часа
Историјата содржи и помалку познати идеи. Новозеландскиот ентомолог Џорџ Вернон Хадсон уште во 1895 година предложил часовниците во лето да се поместуваат дури два часа нанапред.
Често се споменува и Бенџамин Френклин, кој во хумористично писмо од 1784 година пишувал за порано будење и подобро користење на утринската светлина. Неговите предлози вклучувале црковни ѕвона и топови што би ги буделе граѓаните — но не претставувале современ систем за сезонско менување на часовниците.
Што се случи со најавеното укинување во Европа?
Иако со години се зборува за прекин на сезонското поместување, Европската Унија сè уште нема конечна одлука за негово укинување.
Европската комисија го претстави предлогот во 2018 година, а Европскиот парламент во март 2019 година поддржа завршување на практиката во 2021 година. Сепак, таа намера не се претвори во конечен законодавен договор.
Советот на ЕУ нема усогласена позиција, па продолжува постојниот систем: поместување нанапред последната недела во март и враќање наназад последната недела во октомври. Затоа, нема основа претстојната промена да се прогласува за последна.
Кои часовници треба сами да ги наместите?
Повеќето мобилни телефони и компјутери автоматски го приспособуваат времето, доколку соодветните поставки се вклучени. Проверете ги пред рачно да го менувате часот, за ненамерно да не го поместите двапати.
Ѕидните и рачните часовници, како и часовниците во некои автомобили, рерни и микробранови печки, може да бараат рачно приспособување.
Ако имате патување или обврска во текот на ноќта, проверете го распоредот кај превозникот или организаторот, особено ако терминот е во часот што ќе се повтори.
Според сегашниот распоред, следното поместување нанапред во Македонија е предвидено за 28 март 2027 година.
