На дното на Баренцовото Море, на околу 113 километри јужно од оддалечениот норвешки остров Медвеѓи Остров, научниците откриле огромен кратер во кој се наоѓа подводен каллив вулкан – геолошки систем кој им овозможува редок поглед кон процесите што се одвиваат длабоко под морското дно.
Истражувачите проценуваат дека кратерот се формирал пред околу 18.000 години, кон крајот на последното ледено доба, во период кога на Арктикот се случувале големи и брзи промени во животната средина.
Денес, на длабочина од околу 400 метри под површината на морето, од системот продолжуваат да излегуваат кал, течности и метан кои потекнуваат од подлабоките слоеви под морското дно.
Новооткриениот систем го добил името Borealis Mud Volcano, а научниците го опишуваат како своевидно „скриено богатство“ бидејќи неговото проучување може да открие многу за геологијата, природниот циклус на метанот и животот во екстремни услови, пишува Indy100.
„Како да пронаоѓаме скриено богатство“
Стефан Буенц од UiT – Арктичкиот универзитет на Норвешка, кој бил еден од раководителите на експедицијата, ја нагласил научната вредност на ваквите откритија.
Според него, истражувањето на морското дно и пронаоѓањето нови извори на метан е „како пронаоѓање скриено богатство“, бидејќи секое ново спуштање кон дното открива дополнителни информации за огромната разновидност на ваквите системи.
Калливите вулкани, и покрај името, значително се разликуваат од класичните вулкани што исфрлаат магма и лава.
Од нив кон површината излегуваат кал, седименти, вода, гасови и други течности кои под притисок се движат од подлабоките геолошки слоеви. Поради тоа научниците ги сметаат за своеобразни природни „прозорци“ кон процесите што се случуваат под Земјината површина.
До откривањето на Borealis, во норвешките води бил познат само уште еден ваков систем – Håkon Mosby Mud Volcano, откриен во 1995 година.
Тој се наоѓа јужно од Свалбард, на значително поголема длабочина од околу 1.250 метри.
Кратер широк околу 300 метри
Димензиите на кратерот во кој се наоѓа Borealis Mud Volcano се импресивни.
Неговиот пречник изнесува приближно 300 метри, а длабочината околу 25 метри.
Според досегашните сознанија, научниците претпоставуваат дека кратерот најверојатно се формирал по голем природен настан пред околу 18.000 години, непосредно по завршните фази на последното ледено доба.
Една од хипотезите е дека од подземните слоеви нагло се ослободило огромно количество метан, што можело да предизвика силно нарушување на морското дно и создавање на денешната структура.
Точниот механизам и развојот на кратерот сè уште се предмет на истражување.
Научниците се особено заинтересирани за вакви локации бидејќи можат да помогнат во реконструкцијата на промените што се случувале на Арктикот по последното ледено доба, како и во подоброто разбирање на природните извори на метан.
Метанот во фокусот на истражувањата
Професорката Џулијана Паниери, раководителка на експедицијата и главен истражувач на проектот при UiT, посочува дека анализата на составот и развојот на течностите што излегуваат од ваквите системи може да помогне во разбирањето на нивната улога во глобалниот циклус на метанот.
Тоа е важно бидејќи метанот природно се создава и складира во различни геолошки средини под морското дно, а научниците сакаат подобро да разберат колку од него се ослободува и што се случува со него во морската средина.
Истражувањата на вакви екстремни геолошки системи можат да дадат и дополнителни сознанија за процеси кои потенцијално би можеле да се случуваат на други планетарни тела.
Паниери опишала дека набљудувањето на подводната активност во реално време силно потсетува дека Земјата е динамична и „жива“ планета.
Околу вулканот се развил цел подводен свет
Borealis Mud Volcano не ги изненадил научниците само со својата геологија.
Во и околу кратерот е откриено и богато морско живеалиште со голем број организми.
На стрмните делови од карбонатните кори, кои се создавале во текот на илјадници години, се развиле разновидни заедници на морски живот.
Истражувачите забележале морски анемони, сунѓери, месојадни организми, морски ѕвезди, корали, морски пајаци и различни видови ракови.
На одредени делови од морското дно биле забележани и големи грмушести структури, како и бактериски простирки поврзани со специфичните услови околу изворите.
Токму ваквата разновидност отвора уште едно важно прашање – дали подводните кратери можат да функционираат како природни засолништа за чувствителни морски организми.
Можни засолништа од човечкото влијание
Алекс Роџерс, учесник во експедицијата и директор на REV Ocean Science, посочил дека ваквите кратери во одредени услови можат да бидат релативно заштитени од дел од човечките активности.
Особено значајно е тоа што специфичниот релјеф може да го ограничи влијанието на длабинското коќарење – начин на риболов што може сериозно да ги оштети чувствителните организми на морското дно, вклучително и коралите и сунѓерите.
Поради тоа, Borealis не е интересен само за геолозите, туку и за биолозите кои ги проучуваат длабоките морски екосистеми и начинот на кој тие се развиваат околу природни извори на гасови и течности.
„Сакам да слезам долу и да ја ставам раката во него“
Моментот кога вулканот бил забележан за првпат предизвикал големо воодушевување меѓу членовите на експедицијата.
Ирена Виолан, студентка на програмата Еразмус на UiT, раскажала дека претходно имала можност да гледа калливи вулкани само на копно.
Да се види еден ваков систем на морското дно, според неа, било исклучително искуство.
Таа ја опишала атмосферата меѓу научниците како мешавина од изненадување, возбуда и радост, а нејзината спонтана реакција била дека би сакала да слезе до вулканот и да го допре.
За истражувачите, сепак, значењето на Borealis Mud Volcano оди многу подалеку од спектакуларниот изглед.
Природна лабораторија под морето
Научниците очекуваат дополнителното истражување на локацијата да помогне во реконструкцијата на геолошките настани што се случувале на Арктикот пред илјадници години.
Истовремено, системот може да обезбеди нови податоци за движењето и ослободувањето на метанот од морското дно, создавањето карбонатни структури и начинот на кој живите организми се приспособуваат на необични и екстремни услови.
Borealis Mud Volcano затоа претставува своевидна природна лабораторија на околу 400 метри под морската површина – место каде геологијата, хемијата и биологијата се спојуваат во еден необичен подводен систем.
Она што на прв поглед изгледа како кратер од кој избива кал, за научниците е редок прозорец кон длабоката внатрешност на Земјата и кон процеси што можат да помогнат подобро да се разбере минатото, сегашноста, па дури и развојот на слични средини надвор од нашата планета.
