Климатската слика на Земјата до крајот на овој век би можела да изгледа значително поинаку од денес. Ново истражување укажува дека огромни делови од копнената површина на планетата би можеле да преминат од една климатска зона во друга, а меѓу најпогодените региони се очекува да бидат Европа и Северна Америка.
Според проекциите на истражувачите, до 2100 година меѓу 38 и 48 проценти од копнената површина на Земјата би можела да биде класифицирана во поинаква климатска зона од онаа во која се наоѓа денес.
Тоа практично значи дека климатските карти што ги користиме денес би морале значително да се прецртаат.
Систем стар повеќе од еден век пред најголеми промени досега
За класификација на климатските подрачја во светот широко се користи системот Köppen-Geiger, создаден уште во 1884 година од германско-рускиот климатолог Владимир Кепен, а подоцна повеќепати надградуван.
Системот ги дели климатските подрачја во пет главни групи – тропски, суви, умерени, континентални и поларни клими – врз основа на температурите, количеството врнежи и сезонските карактеристики.
Но доколку сегашните климатски трендови продолжат, границите меѓу тие подрачја би можеле значително да се поместат.
Европа меѓу регионите со најголеми промени
Особено впечатливи се проценките за Европа.
Според истражувачкиот тим, до крајот на векот меѓу 65 и 91 проценти од копнената површина на Европа би можела да премине во друга климатска категорија.
За Северна Америка проценката се движи меѓу 51 и 66 проценти.
Тоа не значи дека секое место ќе доживее целосно нова клима преку ноќ, туку дека долгорочните просеци на температурите, врнежите и сезонските циклуси ќе се променат доволно за одредени региони повеќе да не припаѓаат на сегашната климатска зона.
Не значи дека Европа ќе стане „постудена“
Еден од заклучоците што лесно може да биде погрешно протолкуван е ширењето на умерените климатски зони кон подрачја кои денес се сметаат за постудени.
Тоа не значи дека Европа како целина ќе се разладува.
Напротив, промената на климатската класификација може да биде последица од потопли зими, променети врнежи, подолги топли сезони и различна распределба на температурите во текот на годината.
Затоа преминувањето од една категорија во друга не треба да се толкува само преку просечната температура.
Проблемот е и во брзината на промените
Научниците предупредуваат дека една од најголемите закани не е само големината на климатските промени, туку и брзината со која тие се случуваат.
Доколку климатските појаси се поместуваат пребрзо, многу растителни и животински видови нема да имаат доволно време да се приспособат или да се преселат во посоодветни средини.
Истото важи и за земјоделството.
Културите кои денес успешно се одгледуваат во одредени региони можеби во иднина ќе се соочат со повисоки температури, поинаква распределба на врнежите, почести суши или промена на должината на сезоната на растење.
Не се менува само температурата
Кога се зборува за климатските промени, вниманието најчесто е насочено кон порастот на глобалната температура.
Но климатските зони зависат од многу повеќе фактори.
Покрај температурата, важни се количеството и сезонската распределба на врнежите, траењето на студените и топлите периоди, влажноста и екстремните временски појави.
Токму комбинацијата на овие промени може да направи област која со децении припаѓала на една климатска категорија во иднина да биде класифицирана сосема поинаку.
Последици за природата и човекот
Промената на климатските зони може да има далекусежни последици.
Екосистемите се развиваат во согласност со одредени температурни и водни услови. Ако тие брзо се променат, растителните и животинските видови ќе мора да се приспособат, да мигрираат или, во најлош случај, да исчезнат од одредени подрачја.
Промените може да се одразат и врз земјоделството, достапноста на вода, шумите, ризикот од пожари, урбанистичкото планирање и енергетските потреби.
Тоа значи дека идните климатски карти нема да бидат само географска љубопитност – тие ќе имаат директно значење за начинот на кој луѓето живеат и ја користат земјата.
Светот од 2100 година може да изгледа климатски многу поинаку
Ако проекциите се остварат, до крајот на векот значителен дел од светот повеќе нема да припаѓа на климатските категории што ги познаваме денес.
Најважната порака од истражувањето не е дека картите буквално ќе мора да се прецртаат, туку дека промените ќе бидат доволно големи за да влијаат врз природата, земјоделството и секојдневниот живот на милиони луѓе.
Климатските промени, според научниците, не се само прашање на неколку степени повеќе на термометарот – тие можат да го променат целиот климатски идентитет на огромни региони од планетата.
