Меѓународен тим научници претстави нов револуционерен метод за мерење на биолошкото стареење, кој би можел значително да го промени разбирањето на процесот на стареење и развојот на болестите поврзани со возраста. Истражувањето е објавено во престижното научно списание Nature, а новиот систем веќе го привлекува вниманието на научната јавност ширум светот.
За разлика од хронолошката возраст, која го покажува бројот на години што човек ги има, биолошката возраст открива колку навистина е „стар“ организмот и во каква состојба се неговите клетки и ткива. Токму на тоа се темели новиот биолошки часовник, кој може да процени колку брзо старее организмот и колкав е ризикот од појава на хронични заболувања и смртност.
Иако системот не може да го предвиди точниот датум на смртта, научниците велат дека многу прецизно покажува во која фаза од животниот циклус се наоѓа организмот и дали процесот на стареење е забрзан или забавен.
Нов пристап базиран на активноста на гените
Досега најпознати беа таканаречените епигенетски часовници кои ги анализираат хемиските промени на ДНК. Сепак, тие не се секогаш подеднакво прецизни, па научниците со години бараат подобри алатки.
Новиот модел користи таканаречен транскриптомски пристап. Наместо да ги следи промените на ДНК, тој ја анализира РНК – молекулата која ги пренесува генетските информации и учествува во создавањето на протеините.
На овој начин се утврдува кои гени се активни, а кои не, бидејќи нивната активност се менува со текот на стареењето. Според научниците, токму овие промени претставуваат молекуларен потпис на стареењето.
Анализирани повеќе од 11.000 примероци
Истражувачите анализирале повеќе од 11.000 биолошки примероци од четири видови цицачи – луѓе, макаки, стаорци и глувци.
Притоа биле споредувани различни органи и ткива за да се откријат заедничките механизми на стареење кај различни видови.
Авторите на студијата истакнуваат дека развиле мултивидовски и мултиткивни биолошки часовници кои можат да ја проценат хронолошката возраст и ризикот од смртност врз основа на активноста на гените.
Клучот се крие во гените што ги обновуваат клетките
Резултатите покажале дека гените поврзани со обновување на ткивата и здрава клеточна делба се поврзани со побавно стареење.
Од друга страна, гените кои се активираат при воспаленија, клеточно оштетување и изумирање на клетки биле поврзани со забрзано биолошко стареење.
Врз основа на овие показатели, научниците изградиле нов алгоритам кој успешно препознава дали организмот старее побрзо или побавно од очекуваното.
Кај примероците од човечка крв, системот покажал способност за процена на ризикот од смртност слична на најдобрите постојни епигенетски часовници.
Хроничните болести оставаат јасен молекуларен отпечаток
Дополнителна предност на новата метода е тоа што многу успешно ги препознава промените предизвикани од хронични заболувања.
Кај животинските модели и кај луѓето со различни болести, часовникот јасно регистрирал забрзано стареење и промени во активноста на гените.
Научниците биле особено изненадени од фактот што истите биомаркери на стареење биле пронајдени кај сите четири анализирани видови, како и во различни типови клетки – од крвни до мускулни клетки.
Исти показатели кај луѓе и стаорци
Водечкиот автор на истражувањето, биоинформатичарот Александер Тишковски од Медицинскиот факултет на Харвард, истакнал дека истите гени поврзани со стареењето биле пронајдени и кај луѓето и кај стаорците.
Според него, иако клетките имаат различни функции, тие споделуваат исти биолошки сигнали поврзани со стареењето, што дополнително ја потврдува веродостојноста на новиот модел.
Големото прашање останува отворено
Сепак, научниците предупредуваат дека сè уште не е целосно јасно дали овие биомаркери директно го предизвикуваат стареењето или се само последица на процесите што се случуваат во организмот.
Молекуларниот биолог Жоао Педро де Магалхаеш од Универзитетот во Бирмингем нагласува дека зголемената активност на одредени заштитни гени може да биде реакција на стареењето, а не негов причинител.
Поради тоа ќе бидат потребни дополнителни истражувања за да се утврди нивната точна улога.
Потенцијална револуција во борбата против стареењето
И покрај отворените прашања, научниците веруваат дека новиот биолошки часовник може да стане исклучително важна алатка за идните истражувања.
Тој би можел многу побрзо да покаже дали одредена диета, лек или животна навика го забавува или забрзува стареењето, без потреба од долготрајни клинички испитувања.
Експертите сметаат дека во иднина ваквите алатки би можеле да помогнат во развојот на нови терапии против стареењето и болестите поврзани со возраста, како и во подобро разбирање на факторите кои влијаат врз човечкиот животен век.
Новото истражување уште еднаш потврдува дека стареењето е многу посложен процес отколку што се мислеше досега, но и дека науката е сè поблиску до откривање на механизмите што го одредуваат темпото со кое старее човечкиот организам.
