Мало планинско место на италијанскиот остров Сардинија го привлече вниманието на научниците поради необичната долговечност на неговите жителки. Според ново истражување, жените во Болотана кои ќе наполнат 70 години имаат значително поголеми проценети шанси да го прослават стотиот роденден отколку нивните врснички во останатиот дел од островот, во Италија и во САД.
Наодите го издвојуваат местото како кандидат за нова „Сина зона“ — подрачје со исклучително долговечно население. Сепак, истражувачите нагласуваат дека малата заедница и големите разлики меѓу анализираните периоди бараат внимателно толкување на резултатите. Причината за забележаната долговечност засега останува непозната.
Жените на 70 години имаат речиси уште 21 година очекуван живот
Болотана се наоѓа во внатрешноста на Сардинија, приближно 110 километри западно од првичното подрачје на островот што пред повеќе од две децении било идентификувано како „Сина зона“.
Новата студија, објавена во научното списание „Frontiers in Aging“, ги анализира демографските податоци за периодот од 2021 до 2025 година. Во тој период местото имало просечно 2.266 жители.
Истражувачите разгледувале два показатели: очекуваниот преостанат животен век на возраст од 70 години и веројатноста лице што ја достигнало таа возраст да доживее 100 години.
Кај жените биле утврдени следните процени:
| Подрачје | Очекувани дополнителни години живот на возраст од 70 години | Веројатност да доживеат 100 години |
|---|---|---|
| Болотана | 20,85 години | 13,83% |
| Провинција Нуоро | 18,61 години | 4,33% |
| Сардинија | 18,40 години | 4,43% |
| Италија | 18,06 години | 3,54% |
Тоа значи дека проценетиот преостанат животен век на 70-годишна жена во Болотана е речиси три години подолг од италијанскиот просек. Разликата е уште поизразена кај шансите за достигнување на стотата година: проценката за Болотана е речиси четирипати повисока од националната.
Овие бројки се статистички процени врз основа на смртноста во набљудуваниот период, а не резултат од следење на денешните 70-годишни жителки во следните три децении.
Необичен резултат и во меѓународните споредби
Проценетата веројатност жена од Болотана што наполнила 70 години да доживее 100 години е повеќе од трипати поголема од соодветната проценка за жените во САД, која изнесува приближно 3,6 проценти.
Според двата анализирани показатели, жените од Болотана се рангирале веднаш зад Хонгконг меѓу популациите опфатени со меѓународните споредби.
„Мислиме дека ова е најдолговечната женска популација во светот или е многу блиску до тоа“, изјавил епидемиологот и коавтор на истражувањето С. Џеј Олшански од Универзитетот на Илиноис во Чикаго.
Особено интересно е што првичната сардинска „Сина зона“ станала позната по исклучителната долговечност на мажите, додека во Болотана највпечатливиот образец е забележан кај жените.
И мажите живеат долго, но разликата е помала
Истражувањето покажува поволни резултати и кај машкото население.
Седумдесетгодишен маж во Болотана има проценет преостанат животен век од 16,02 години, наспроти 15,48 години на ниво на Италија.
Поголема разлика се појавува кај шансите за достигнување на стотиот роденден. За мажите во Болотана тие се проценети на 4,92 проценти, додека италијанскиот просек изнесува 1,41 процент.
Иако и кај нив веројатноста е повеќе од трипати повисока од националната, женската долговечност останува најизразениот наод.
Голема разлика меѓу двата анализирани периода
Една од најважните ограничувачки околности е малата популација. Во заедница со нешто повеќе од две илјади жители, релативно мал број смртни случаи или исклучително долговечни лица може значително да ги промени статистичките процени.
Тоа станува јасно кога ќе се споредат резултатите со претходниот период, од 2015 до 2019 година.
Тогаш проценетата веројатност 70-годишна жена од Болотана да доживее 100 години изнесувала само 1,46 процент, наспроти 13,83 проценти во периодот 2021–2025.
Очекуваниот преостанат животен век на жените на возраст од 70 години во претходниот период изнесувал 18,3 години.
Оваа значителна разлика покажува зошто резултатите не треба да се претставуваат како трајна и непроменлива карактеристика на населението. Потребни се подолги набљудувања за да се утврди колку е стабилен забележаниот образец и дали Болотана ги исполнува условите за потврден статус на „Сина зона“.
Вековните записи ја потврдуваат возраста на стогодишниците
Научниците првично се заинтересирале за Болотана поради необично големиот број стогодишници во оваа мала средина. За нив пишувала и локална интернет-страница, оддавајќи им признание на жителите што достигнале длабока старост.
Местото располага и со важна предност за ваквите истражувања: богата историска документација.
Општинските и црковните матични записи се протегаат со векови наназад, овозможувајќи независна проверка на датумите на раѓање и смрт.
„Она што ја прави Болотана извонредна е неверојатно богатата историска документација, која ни овозможува со сигурност да ја процениме возраста при раѓање и смрт“, објаснил Олшански.
„За секое лице што доживеало повеќе од 100 години можеме да ја потврдиме возраста. Нема никаква нејаснотија“, додал тој.
Во истражувањето биле документирани 38 стогодишници меѓу 3.060 лица родени во Болотана од 1900 до 1925 година. Во 2024 година во местото живееле шест лица на возраст од најмалку 100 години. Проверувањето преку повеќе независни записи е особено важно за веродостојноста на истражувањата за екстремната долговечност.
Исхраната, пешачењето и блиската заедница се можни објаснувања
Иако студијата го опишува необичниот образец, таа не била осмислена за да ги утврди неговите причини.
Истражувачите посочуваат повеќе фактори што би можеле да придонесуваат:
- Генетското наследство.
- Прехранбените навики.
- Редовната физичка активност.
- Поддршката од семејството и блиските.
- Силните општествени врски.
- Долготрајниот живот во иста заедница.
- Достапноста на здравствена заштита и условите во животната средина.
Болотана има стрмни улици и ридест терен, а секојдневното движење често се одвива пеш. Голем дел од храната се произведува локално, семејствата живеат блиску едни до други, а општествената изолација изгледа е ретка.
„Имате тесно поврзана заедница во која луѓето се грижат едни за други. Движењето главно се одвива со пешачење, а не со возење“, посочил Олшански.
Сепак, засега не е утврдено колкав придонес има секој од овие фактори, ниту дали нивната комбинација го објаснува забележаниот резултат.
Кандидат за нова „Сина зона“
Авторите предлагаат дополнителни истражувања на ниво на поединци, кои би ги испитале биолошките, животните и општествените карактеристики на жителите.
Ден Бјутнер, коавтор на студијата, истражувач на долговечноста и основач на компанијата „Blue Zones, Inc.“, која го промовира и комерцијализира концептот на „Сините зони“, смета дека наодите отвораат важна можност за понатамошно проучување.
„Сега знаеме дека во Болотана се случува нешто извонредно“, посочил тој.
„Следниот чекор е да разбереме зошто се случува тоа и дали овие сознанија можат да им помогнат на луѓето на други места да живеат подолго и поздраво.“
Олшански исто така смета дека откривањето на карактеристиките зад долговечноста би можело да донесе корист далеку надвор од Сардинија, доколку се утврди кои од нив можат да се применат во други средини.
Болотана засега останува кандидат за нова „Сина зона“ и предмет на научен интерес. Истражувачите имаат проверливи податоци за возраста на нејзините најстари жители, но допрва треба да утврдат зошто жените во оваа мала заедница покажуваат толку необичен образец на преживување во длабока старост.
