Дијагнозата рак повеќе не значи исто за секој пациент. Кај некои видови малигни заболувања, особено кога се откриени во рана фаза, шансите за целосно излекување се многу високи. Кај други, особено кога болеста е проширена на далечни органи, целта на терапијата почесто е долгорочно да се контролира болеста и да се продолжи животот со што подобар квалитет.
Затоа не постои едноставна граница меѓу „излечив“ и „неизлечив“ рак. Исходот зависи од видот на туморот, стадиумот, неговите биолошки карактеристики, возраста и општата состојба на пациентот, како и од одговорот на терапијата.
Рано откриениот рак има многу подобра прогноза
Најголемата предност во лекувањето на ракот е неговото откривање пред да се прошири.
Кога туморот е локализиран, хируршкото отстранување, радиотерапијата, системската терапија или нивната комбинација кај голем број пациенти можат да доведат до долготрајна ремисија, а во многу случаи и до излекување.
Но тврдењето дека „90% од сите ракови се излечиви ако се откријат рано“ е премногу општо. Кај некои малигни заболувања шансите навистина можат да бидат над 90%, додека кај други прогнозата е значително посложена дури и во рана фаза.
Кои видови рак често имаат многу добра прогноза?
Меѓу малигните заболувања кај кои современата медицина постигнува особено добри резултати, особено при рана дијагноза, се:
– рак на тестисите,
– одредени видови рак на тироидната жлезда,
– Хочкинов лимфом,
– голем дел од рано откриените карциноми на дојка,
– локализиран рак на простата,
– некои рано откриени карциноми на дебелото црево и кожата.
Сепак, и во рамките на истиот вид рак постојат различни подтипови со различно однесување и различен одговор на терапијата.
Со некои метастатски карциноми денес се живее со години
Една од најголемите промени во онкологијата е тоа што дел од некогаш брзо прогресивните метастатски заболувања денес кај одредени пациенти можат да се контролираат со години.
Особено кај некои форми на рак на дојка и рак на простата, современите хормонски терапии, таргетирани лекови, имунотерапија и други третмани можат значително да го забават развојот на болеста.
Постојат пациенти со метастатски рак на дојка кои живеат десет или повеќе години со болеста под контрола.
Во такви случаи почесто се зборува за хронично контролирана малигна болест, а не за целосно излекување.
Метастатска болест не значи секогаш дека нема што да се направи
Кога ракот ќе се прошири на други органи, лекувањето генерално станува потешко и кај многу типови не може да се зборува за сигурно излекување.
Но тоа не значи дека терапијата нема ефект.
Кај дел од пациентите современите терапии можат:
да го намалат туморот, да го забават неговото ширење, да ги ублажат симптомите и значително да го продолжат животот.
Некои пациенти можат да имаат долготрајни ремисии, а кај одредени малигни заболувања и метастатската болест понекогаш може да се лекува со намера за излекување.
Не сите ракови се подеднакво агресивни
Ракот не е една болест, туку стотици различни заболувања.
Двајца пациенти со тумор на истиот орган можат да имаат сосема различна прогноза поради генетските и молекуларните карактеристики на туморот.
Некои тумори растат многу бавно и со години може да останат локализирани, додека други рано создаваат метастази.
Токму затоа современата онкологија сè повеќе користи молекуларни тестови за да утврди која терапија е најсоодветна за конкретниот пациент.
Ракот на белите дробови, дојката и дебелото црево меѓу најголемите глобални предизвици
Ракот на белите дробови, дојката и дебелото црево се меѓу најчестите малигни заболувања во светот и претставуваат значителен дел од вкупниот товар на ракот.
Ракот на белите дробови останува особено сериозен проблем затоа што често се открива во подоцнежна фаза.
Кај ракот на дојка, пак, раното откривање и напредокот во терапијата значително ја подобрија прогнозата во последните децении.
Слично е и со ракот на дебелото црево, каде скринингот може да открие не само ран карцином, туку и преканцерозни полипи кои може да се отстранат пред да станат малигни.
Скринингот може да спаси живот
За одредени видови рак постојат докажани програми за скрининг.
Мамографијата може да помогне во рано откривање на рак на дојка, тестовите на столицата и колоноскопијата на рак на дебелото црево, а кај соодветно избрани високоризични пушачи нискодозната КТ може да помогне во рано откривање на рак на белите дробови.
Кај ракот на грлото на матката, ХПВ-тестирањето и ПАП-тестот имаат огромна улога во превенцијата и раното откривање.
Но не постои еден универзален „тест за сите ракови“, ниту е корисно секој човек да прави сите можни испитувања без медицинска причина.
Значителен дел од случаите може да се спречат
Голем дел од малигните заболувања се поврзани со фактори на ризик врз кои може да се влијае.
Непушењето е една од најважните мерки. Значајни се и одржувањето здрава телесна тежина, физичката активност, ограничувањето на алкохолот, заштитата од прекумерно УВ-зрачење и вакцинацијата против ХПВ и хепатит Б.
Превенцијата не може да го елиминира целиот ризик, бидејќи влијаат и возраста, генетиката и фактори кои не можеме да ги контролираме, но може значително да го намали.
„Пет години без рак“ не е исто што и апсолутна гаранција
Во онкологијата често се користи петгодишното преживување како статистичка мерка, но тоа не значи дека пациентот по пет години автоматски е „целосно излечен“.
Кај некои тумори ризикот од повторување по пет години е многу мал, додека кај други може да постои и подоцна.
Затоа контролите продолжуваат според индивидуален план.
Ракот денес сè почесто се лекува персонализирано
Напредокот во хирургијата, радиотерапијата, хемотерапијата, хормонската терапија, имунотерапијата и таргетираните лекови значително ја промени прогнозата за многу пациенти.
Кај некои дијагнози целта е целосно излекување. Кај други целта е болеста да се држи под контрола што е можно подолго.
Најважната порака останува иста: колку порано се открие ракот, толку повеќе терапевтски можности постојат и толку се поголеми шансите за добар исход. Но прогнозата секогаш мора да се проценува индивидуално – според конкретниот вид и стадиум на болеста, а не само според зборот „рак“.
