Постојаниот замор, вртоглавицата, забрзаното чукање на срцето, недостатокот на енергија и чувството на слабост често се припишуваат на стрес, недоволно сон или напорно секојдневие. Но понекогаш зад овие симптоми може да стои недостаток на железо, а еден од најважните лабораториски показатели за тоа е феритинот.
Иако надвор од лекарските ординации не се споменува толку често, феритинот е протеин кој ги одразува резервите на железо во организмот и може да помогне во откривањето на недостаток уште пред да се развие изразена железодефицитна анемија.
Од друга страна, покачените вредности на феритин не мора да значат дека организмот едноставно има „многу железо“. Феритинот е и протеин на акутната фаза, па неговото ниво може да се зголеми при воспаленија, инфекции и одредени заболувања на црниот дроб и други хронични состојби.
Што всушност е феритинот?
Феритинот е протеин чија главна задача е да го складира железото во клетките и да го ослободува кога на организмот му е потребно.
Најголем дел од резервите се наоѓаат во црниот дроб, коскената срцевина и клетките на имуниот систем.
Железото, пак, е неопходно за создавање хемоглобин и нормален транспорт на кислородот преку црвените крвни клетки. Кога резервите почнуваат да се намалуваат, организмот може да испраќа предупредувачки сигнали и пред во крвната слика да се појави класична анемија.
Токму затоа мерењето на феритинот често е важен дел од испитувањето кај лица со необјаснет замор или сомнеж за недостаток на железо.
Кога лекарот може да побара анализа на феритин?
Феритинот најчесто се проверува кога постои сомнеж за:
– недостаток на железо
– железодефицитна анемија
– хроничен или необјаснет замор
– вртоглавица и слабост
– забрзано чукање на срцето
– синдром на немирни нозе
– нарушена апсорпција на хранливи материи
– хронични воспалителни состојби
– одредени заболувања на црниот дроб
– сомнеж за преоптоварување на организмот со железо.
Поголем ризик за недостаток на железо може да имаат жените со обилни менструации, трудниците, лицата со одредени заболувања на желудникот и цревата, како и пациентите по операции на дигестивниот систем.
Низок феритин – резервите на железо се празнат
Ниските вредности на феритин најчесто укажуваат дека резервите на железо во организмот се намалени.
Во раната фаза човек може сè уште да има нормален хемоглобин, но постепено да почувствува симптоми како:
– постојан замор
– намалена издржливост
– бледило
– отежнато дишење при напор
– вртоглавица
– послаба концентрација
– кршливи нокти
– опаѓање на косата
– чувство на физичка исцрпеност.
Доколку недостатокот продолжи, може да се развие и железодефицитна анемија.
Причината не е секогаш само исхраната
Недостатокот на железо може да настане поради недоволен внес преку храната, но лекарите обично се обидуваат да откријат зошто резервите се намалиле.
Причина може да бидат обилни менструални крвавења, нарушена апсорпција во дигестивниот тракт, зголемени потреби за железо, но и хронично или незабележано губење крв од желудникот или цревата.
Токму затоа само земање железо без да се утврди причината не е секогаш правилниот пристап.
Во исхраната железо природно се наоѓа во месото, јајцата, мешунките, зелениот лиснат зеленчук, јаткастите плодови и други намирници.
Суплементи со железо, сепак, не треба да се земаат неконтролирано, бидејќи и прекумерното количество може да биде штетно.
Висок феритин не значи автоматски „одлични резерви“
Покачениот феритин е посложен за толкување.
Тој може да се зголеми ако во организмот навистина има прекумерни количества железо, но честопати расте и како реакција на воспаление или инфекција.
Покачени вредности може да се забележат и кај одредени заболувања на црниот дроб, метаболни нарушувања, дебелина, хронични воспалителни заболувања, некои ендокрини нарушувања и одредени малигни заболувања.
Затоа висок феритин сам по себе не кажува што точно е причината и не треба да се толкува без останатите лабораториски и клинички податоци.
Феритинот никогаш не се гледа изолирано
Лекарот обично го споредува резултатот со други параметри, меѓу кои:
– комплетна крвна слика
– хемоглобин
– серумско железо
– трансферин
– заситеност на трансферинот
– воспалителни параметри како CRP
– по потреба и тестови за функцијата на црниот дроб.
Референтните граници можат да се разликуваат меѓу лабораториите, а резултатот дополнително зависи од возраста, полот, здравствената состојба и присуството на воспаление.
Затоа една бројка сама по себе ретко е доволна за дијагноза.
Постојаниот замор не треба автоматски да се припишува на стрес
Современиот начин на живот прави многу луѓе со недели или месеци да функционираат со замор, слабост и намалена концентрација, уверени дека им недостига само повеќе сон.
Во многу случаи причината навистина може да биде едноставна, но долготрајниот или необјаснет замор заслужува лекарска проценка, особено ако е придружен со вртоглавица, забрзано чукање на срцето, отежнато дишење, бледило или намалена физичка издржливост.
Феритинот може да биде еден од корисните показатели во таквата проценка, но тој не „дијагностицира“ самостојно анемија, воспаление или заболување на црниот дроб.
Неговата вистинска вредност е во тоа што, во комбинација со симптомите и останатите анализи, може да даде важна насока за тоа што се случува во организмот.
Текстот има информативен карактер. Лабораториските резултати и евентуалната терапија треба да ги процени лекар.
