Менопаузата е природна фаза од животот на жената, но времето кога ќе започне значително се разликува од една до друга личност. Кај повеќето жени таа настапува меѓу 45 и 55 години, со просек околу 51 година, додека појавата пред 45-тата се смета за рана менопауза.
Доколку функцијата на јајниците значително ослабне пред 40-тата година, лекарите зборуваат за предвремена оваријална инсуфициенција, состојба која бара медицинска проценка.
Според гинеколог-ендокринологот д-р Оксана Мјакишева, времето на менопаузата не зависи само од возраста, туку и од тоа колку долго јајниците ја задржуваат својата функција.
„Менопаузата не е датум во личната карта. Таа е резултат на тоа колку долго јајниците ја одржуваат својата функција“, објаснува таа.
Што претставува оваријалната резерва?
Жената се раѓа со ограничен број незрели јајни клетки. Нивниот број постепено се намалува уште од детството, а процесот продолжува во текот на репродуктивниот период.
Таканаречената оваријална резерва се однесува на преостанатиот број фоликули во јајниците. Таа природно опаѓа со возраста и не постои докажан начин со исхрана, суплементи или други мерки повторно да се зголеми бројот на јајни клетки.
Сепак, возраста на менопаузата не може да се предвиди само според еден тест или само според проценката на оваријалната резерва.
Кои фактори се поврзуваат со порано настапување на менопаузата?
Генетиката е еден од најзначајните фактори. Жените чии мајки или блиски роднини имале рана менопауза може да имаат поголема веројатност и кај нив таа да започне порано.
„Генетиката не е пресуда, но може да биде причина жената порано да разговара со својот гинеколог“, е пораката на експертите.
Меѓу најдобро документираните фактори за порано настапување на менопаузата е пушењето. Кај пушачките, во просек, менопаузата може да се појави порано отколку кај жените кои не пушат.
На функцијата на јајниците можат да влијаат и одредени заболувања, автоимуни состојби, генетски фактори, операции на јајниците, како и некои третмани, особено хемотерапија и зрачна терапија.
Стресот може да го наруши циклусот, но не значи дека предизвикува менопауза
Хроничниот стрес, недоволниот сон, наглото слабеење, интензивната физичка активност или недоволниот внес на енергија можат да доведат до нерегуларни или привремено отсутни менструации.
Тоа, сепак, не е исто што и менопауза.
Циклусот може да се наруши и поради заболувања на тироидната жлезда, покачен пролактин, значителни промени во телесната тежина и други хормонални нарушувања.
Поради тоа, отсуството или доцнењето на една или неколку менструации не треба автоматски да се толкува како почеток на менопауза.
Кои симптоми може да укажуваат на перименопауза?
Периодот пред конечната менопауза се нарекува перименопауза и може да трае неколку години.
Во тој период можат да се појават:
– промени во должината и редовноста на циклусот
– топли бранови
– ноќно потење
– нарушувања на спиењето
– промени во расположението
– сувост на вагината
– промени во сексуалната желба
Менопаузата формално се потврдува откако жената нема менструација 12 последователни месеци и нема друга медицинска причина за тоа.
Може ли да се „зачува“ оваријалната резерва?
Не постои докажан начин со витамини, специјална исхрана или додатоци во исхраната значително да се запре природното трошење на јајните клетки.
Здравите навики, сепак, остануваат многу важни за општото здравје во периодот пред и по менопаузата.
Препорачливи се редовна физичка активност, избалансирана исхрана, доволно сон, одржување здрава телесна тежина и прекин на пушењето.
Витамините и минералите треба да се земаат кога постои утврден недостаток или по препорака на лекар, а не со очекување дека можат да ја одложат менопаузата.
Кога треба да се побара лекарски совет?
Жена која забележува значителни промени во циклусот, топли бранови, ноќно потење или други симптоми, особено ако е помлада од 45 години, треба да разговара со гинеколог.
Ако вакви промени се појават пред 40-тата година, лекарската проценка е особено важна.
Во зависност од симптомите и возраста, лекарот може да препорача гинеколошки преглед, ултразвук и хормонални анализи.
AMH може да даде информации за оваријалната резерва, но сам по себе не може сигурно да утврди дали жената влегла во менопауза ниту точно да предвиди кога таа ќе настапи.
Во одредени случаи се испитуваат и FSH, естрадиол, тироидни хормони, пролактин и други параметри, зависно од клиничката слика.
Раната менопауза не треба да се игнорира
Кога менопаузата се појавува порано од вообичаено, важно е жената да добие соодветна медицинска проценка, бидејќи пониските нивоа на естроген во подолг период можат да имаат значење за здравјето на коските, срцето и крвните садови.
Терапијата, доколку е потребна, се одредува индивидуално според возраста, симптомите, здравствената состојба и можните ризици.
Менопаузата не може да се спречи со „чудотворни“ препарати, но нејзините симптоми и можните долгорочни последици можат успешно да се следат и третираат.
Најважно е промените во циклусот да не се припишуваат автоматски на возраста, особено кај помладите жени, туку причината да се утврди со соодветен лекарски преглед.
