Недостатокот на железо е еден од најчестите нутритивни проблеми, особено кај жените во репродуктивен период и кај децата. Кај дел од луѓето вредностите се подобруваат по терапија или промена на исхраната, но по извесно време повторно се намалуваат.
Причината не мора секогаш да биде едноставна.
Ниското железо може да биде последица на недоволен внес преку храната, намалена апсорпција во дигестивниот систем или постепено губење на железо од организмот.
Истовремено, анемијата не е секогаш предизвикана само од недостаток на железо. Таа може да биде поврзана и со хронични заболувања, генетски нарушувања, автоимуни процеси, хемолиза или нарушувања на коскената срцевина.
Три главни причини зошто резервите на железо се намалуваат
Во најголем број случаи, проблемот може да се сведе на три основни механизми.
1. Недоволен внес преку исхраната
Кај луѓето кои имаат рестриктивна исхрана, прескокнуваат оброци или внесуваат недоволно хранливи намирници, организмот едноставно може да не добива доволно железо.
Проблемот може постепено да стане поизразен доколку ваквиот начин на исхрана трае подолг период.
2. Железото не се апсорбира доволно
Друг важен фактор е способноста на дигестивниот систем да го апсорбира железото од храната или суплементите.
Хронични гастроинтестинални проблеми можат значително да ја намалат апсорпцијата.
Меѓу состојбите кои можат да имаат улога се:
– хроничен гастритис,
– воспалителни заболувања на цревата,
– оштетување или нарушување на слузокожата на желудникот и цревата.
Во вакви ситуации, дури и ако преку храната или суплементите се внесува доволно железо, организмот можеби нема ефикасно да го искористи.
3. Зголемени потреби или губење железо
Постојат периоди кога на организмот му е потребно повеќе железо од вообичаено.
Тоа особено се однесува на:
– периодите на интензивен раст кај децата,
– бременоста,
– доењето,
– хроничните или скриените крварења.
Особено внимание заслужува скриеното губење крв од дигестивниот тракт, бидејќи може да трае долго без очигледни симптоми, а постепено да ги празни резервите на железо.
Феритинот е еден од најважните показатели
Многу луѓе при проверка на железото се фокусираат само на серумското железо или хемоглобинот.
Но еден од најважните параметри е феритинот.
Феритинот е протеин во кој организмот го складира железото и неговата концентрација во крвта може да даде многу подобра претстава за резервите на железо во телото.
Сепак, феритинот не треба да се толкува изолирано.
При воспалителни процеси неговата вредност може да биде повисока и покрај тоа што резервите на железо не се оптимални. Поради тоа резултатите обично се оценуваат заедно со крвната слика и други лабораториски параметри.
Зошто телото не го апсорбира секое железо подеднакво?
Апсорпцијата зависи и од хемиската форма во која се наоѓа железото.
Постојат две главни форми.
Хем железото главно се наоѓа во месото и рибата и организмот полесно го апсорбира.
Не-хем железото се наоѓа во растителни намирници, житарки и јајца и генерално се апсорбира послабо.
Организмот, сепак, има одредена способност да ја приспособува апсорпцијата според сопствените резерви.
Кога резервите се ниски, апсорпцијата може значително да се зголеми, додека кај луѓето со нормални резерви процентот на апсорбирано железо е помал.
Суплементите со железо можат да влезат во интеракција со лекови
Железото не треба секогаш да се зема истовремено со други лекови, бидејќи може да ја намали нивната апсорпција или обратно – одредени терапии можат да ја намалат апсорпцијата на железото.
Посебно внимание се препорачува кај:
– тетрациклински антибиотици,
– ципрофлоксацин,
– левофлоксацин,
– левотироксин,
– антациди,
– инхибитори на протонска пумпа,
– бисфосфонати,
– леводопа.
Во зависност од лекот, може да биде потребен временски интервал меѓу терапијата и суплементот со железо, па распоредот треба да се усогласи со лекар или фармацевт.
Железото често подобро се апсорбира во присуство на витамин Ц, но кај некои луѓе земањето на празен желудник може да предизвика мачнина или стомачни тегоби.
Што може да ја подобри апсорпцијата?
Железото од растителни извори подобро се искористува кога оброкот содржи и витамин Ц.
Добри комбинации се, на пример, железо со:
– лимон,
– пиперка,
– портокал,
– друга храна богата со витамин Ц,
– ферментирани намирници,
– извори на протеини.
Од друга страна, кафето, чајот и големите количества калциум можат да ја намалат апсорпцијата на железото доколку се консумираат непосредно со или веднаш по оброк богат со железо.
Не е доволно само „да се зема железо“
Ако вредностите постојано се намалуваат и покрај суплементацијата, важно е да се утврди причината наместо терапијата само да се повторува.
Причината може да биде недоволен внес, проблем со апсорпцијата, зголемена потреба или хронично губење крв.
Затоа, покрај хемоглобинот и серумското железо, често е важна и проверката на феритинот, а зависно од клиничката слика може да бидат потребни и дополнителни анализи.
Особено ако ниските вредности постојано се повторуваат, ако постои изразен замор, слабост, вртоглавица, бледило или други симптоми, потребно е лекарско испитување за да се утврди вистинската причина.
Самото ниско железо е наод – најважно е да се открие зошто резервите се празнат.
