Високата интелигенција најчесто се смета за голема предност – побрзо учење, полесно поврзување на информациите, силна меморија и способност за решавање сложени проблеми. Сепак, психолозите предупредуваат дека исклучително високиот коефициент на интелигенција не мора автоматски да значи полесен или поисполнет живот.
Клиничката психологинка д-р Анџелика Шилс посочува дека кај некои луѓе многу високата интелигенција може да биде придружена со специфични предизвици – особено со чувството на припадност, односите со другите и потребата од постојана ментална стимулација.
Токму тоа, според неа, е една од особините што често се забележуваат кај исклучително интелигентните луѓе: обичната секојдневна средина понекогаш едноставно не им нуди доволно предизвици.
Кога високата интелигенција станува форма на различност
Според д-р Шилс, екстремно високата интелигенција може во одредени контексти да се разгледува како форма на невролошка различност која влијае врз начинот на кој човекот се доживува себеси, другите луѓе и околината.
„Многу високата интелигенција може да се смета за форма на невродивергентност која може да влијае и врз вашите односи и врз вашето ментално здравје“, вели Шилс.
Сепак, важно е да се нагласи дека високата интелигенција сама по себе не претставува медицинска или психолошка дијагноза.
Луѓето со висок IQ обично имаат изразена способност за обработка на информации, препознавање обрасци, учење и меморирање. Но висок резултат на тест за интелигенција не гарантира дека личноста подеднакво лесно ќе се снаоѓа во социјалните и емоционалните аспекти од животот.
Просечниот IQ е околу 100
Шилс објаснува дека просечниот коефициент на интелигенција се поставува околу вредноста 100, со стандардна девијација од 15 поени.
Луѓето кои во секојдневието често ги доживуваме како многу интелигентни, меѓу кои таа ги наведува лекарите и адвокатите, може да имаат IQ околу 120.
„Тоа им овозможува полесно да усвојуваат нови информации и да паметат работи без голем напор“, објаснува таа.
Но кога интелектуалните способности се уште поизразени, може да се појави проблем што на прв поглед звучи парадоксално – недостиг од доволно стимулација.
Проблемот не е недостатокот на способности, туку досадата
Луѓето со исклучително високи когнитивни способности можат да имаат силна меморија, брзо да ги разбираат новите концепти и да ги поврзуваат информациите многу побрзо од просекот.
Но токму поради тоа, секојдневното опкружување понекогаш може да им изгледа премногу едноставно.
Наместо постојано чувство на исполнетост, кај некои може да се појават досада, недостиг од инспирација и впечаток дека немаат доволно интелектуални предизвици.
„Многу луѓе со многу висок IQ се борат со проблеми како депресија, зависности или тешкотии во врските“, предупредува Шилс.
Ова не значи дека високата интелигенција ги предизвикува овие проблеми, туку дека кај одредени луѓе комбинацијата од чувството на различност, недоволната стимулација и тешкотиите во поврзувањето со околината може да претставува дополнителен предизвик.
Може да се чувствуваат како да не припаѓаат
Една од можните последици е чувството на изолираност.
Човек може да има исклучително развиени интелектуални способности, а истовремено да чувствува дека тешко пронаоѓа луѓе со кои може да воспостави длабока интелектуална и емоционална поврзаност.
Тоа понекогаш создава впечаток дека личноста „не се вклопува“ во средината, иако однадвор може да изгледа успешна и самоуверена.
Зошто некои високо интелигентни луѓе потешко наоѓаат партнер?
За врската меѓу интелектуалната и емоционалната интензивност и љубовните односи зборува и психотерапевтката Ими Ло.
Според неа, луѓето кои уште од млади се чувствувале поинаку од својата околина понекогаш научуваат да сокриваат одредени делови од својата личност за полесно да се вклопат.
Но нивната потреба некој вистински да ги разбере може да остане многу силна.
„Рано учите дека вашата сложеност или вашата брзина ги плаши луѓето, а вашата чувствителност прави да изгледате чудно. Затоа, кога ќе се појави некој што навистина ве забележува, кој го одразува вашиот интензитет и тврди дека ги разбира оние делови од вас со кои другите не можеле да се справат, имате чувство дека конечно некој навистина ве разбира“, објаснува Ло.
Таквата поврзаност може да стане исклучително важна.
Ако некој со години чувствувал дека другите не го разбираат, личноста која ќе успее да воспостави длабока интелектуална и емоционална врска може да добие многу големо значење во неговиот живот.
Кога стравот од осаменост задржува некого во лоша врска
Проблем може да се појави кога стравот дека таква личност повеќе никогаш нема да се најде станува посилен од сознанието дека конкретната врска не е добра.
Во таков случај, човек може да остане во нездрав или токсичен однос затоа што верува дека по раскинувањето повторно ќе остане сам и дека нема лесно да најде некој со кого ќе ја има истата интелектуална и емоционална поврзаност.
Дополнителен проблем можат да бидат различните потреби за стимулација.
Она што за едниот партнер е возбудливо и интелектуално предизвикувачко, за другиот може да биде заморно или неинтересно.
Долготрајното чувство на недоволна стимулација, според текстот, кај некои луѓе може да влијае и врз донесувањето одлуки. Некој може да бара нови и сè посилни предизвици, да избира ризични професионални патишта или да останува во сложени односи само затоа што му создаваат чувство на интензитет.
Скриената цена понекогаш е осаменоста
Високиот IQ во јавноста често се претставува како дар што автоматски го олеснува животот.
Но искуството на дел од многу интелигентните луѓе може да биде поинакво.
Наместо постојано чувство на предност, тие можат да се соочат со осаменост, чувство дека не се разбрани или дека не припаѓаат во средината во која живеат.
Разликите во начинот на размислување, потребата за силна ментална стимулација и интензитетот со кој ги доживуваат одредени ситуации понекогаш можат да создадат чувство на дистанца од другите.
Ими Ло во својата работа се занимава токму со луѓе кои имаат изразена интелектуална и емоционална интензивност.
Таа нагласува дека таквата различност сама по себе не е болест и не е нешто што задолжително треба да се „поправа“. Наместо тоа, важно е човекот да научи да ги разбира сопствените потреби и да најде средина во која ќе може здраво да ги изрази.
Високата интелигенција не значи автоматски депресија или проблеми
Експертите истовремено предупредуваат дека не треба да се извлекуваат погрешни заклучоци.
Високата интелигенција сама по себе не значи дека некој ќе развие депресија, зависност, проблеми во врските или ќе биде осамен.
Станува збор за можни предизвици што можат да се појават кај одредени луѓе, додека искуството на секоја личност е различно.
На менталното здравје влијаат голем број фактори – семејната средина, животните искуства, личноста, социјалната поддршка, стресот и многу други околности.
Психотерапијата може да помогне
Кога чувството на изолираност, емоционалната интензивност или проблемите во односите стануваат товар, психотерапијата и соодветната поддршка можат да помогнат.
Целта не е некој да ја „намали“ својата интелигенција или длабочината со која ги доживува работите, туку подобро да ги разбере сопствените потреби.
Терапијата може да помогне во препознавање нездрави модели во односите, поставување граници, справување со чувството на осаменост и градење поквалитетни врски со другите.
Ими Ло нагласува дека тешкотиите во односите не значат дека квалитетната љубов и блискоста се недостижни.
Напротив, поголемата самосвест и разбирањето на сопствените емоционални и интелектуални потреби можат да помогнат во создавање поздрави и подлабоки односи.
Високата интелигенција затоа не треба да се гледа ниту исклучиво како благослов, ниту како товар.
Таа може да донесе брзо учење, силна меморија, способност за длабоко размислување и лесно поврзување сложени информации. Но за исполнет живот потребни се и емоционална стабилност, чувство на припадност и односи во кои човекот може да биде автентичен.
На крајот, можеби најголемата вредност на интелигенцијата не е само во тоа колку брзо човек може да го разбере светот околу себе, туку и дали може доволно добро да се разбере себеси – и да изгради односи во кои нема да мора да избира меѓу тоа да биде свој и да се чувствува прифатен.
