Долготрајната неподвижност, операциите, бременоста, малигните заболувања и претходно прележаната тромбоза се меѓу факторите што го зголемуваат ризикот од создавање тромб во вените. Опасноста дополнително расте кога кај едно лице истовремено се присутни повеќе ризични фактори.
Згрутчувањето на крвта е природен механизам со кој организмот го запира крвавењето по повреда. Проблем настанува кога згрутчување се создава во крвен сад и го попречува нормалниот проток на крвта.
Тромбовите можат да се формираат и во вените и во артериите, но факторите на ризик и последиците не се исти. Длабоката венска тромбоза најчесто се јавува во нозете. Особено опасна компликација е белодробната емболија, која настанува кога дел од тромбот се одвојува, патува низ крвотокот и заглавува во крвните садови на белите дробови.
Во процената на ризикот важна улога има тромбофилијата — состојба на зголемена склоност кон згрутчување на крвта. Таа може да биде наследна, поврзана со одредени генетски промени, или стекната, како кај антифосфолипидниот синдром. Присуството на тромбофилија не значи дека лицето веќе има тромб, ниту дека задолжително ќе развие тромбоза.
Хематологот д-р Мирјана Митровиќ, во разговор за „еКлиника“, објаснува дека голем дел од луѓето со наследна тромбофилија никогаш не развиваат тромбоза. Затоа, процената ја вклучува целокупната здравствена состојба, претходните тромбози и семејната историја.
Ризикот се зголемува со возраста, но тромбоза може да се појави и кај помлади луѓе. Посебно внимание е потребно по поголеми операции, при болничко лекување, подолго лежење или ограничено движење поради повреда. Зголемен ризик носат и дебелината, активниот карцином и неговото лекување, како и одредени хронични воспалителни заболувања.
Бременоста и периодот по породувањето исто така бараат посебна процена. Според американскиот Центар за контрола и превенција на болести, зголемениот ризик може да продолжи до три месеци по породувањето. Важни се и лековите што содржат естроген, меѓу кои одредени контрацептиви и хормонска заместителна терапија. Изборот на терапијата треба да ја земе предвид личната и семејната историја на тромбози.
Долгите патувања се уште една ситуација во која неподвижноста има значење. Патувањето подолго од четири часа, со авион, автомобил, автобус или воз, може да го зголеми ризикот, особено кај луѓе што имаат дополнителни предиспозиции. За повеќето патници ризикот останува мал. Се препорачуваат често раздвижување на стапалата и потколениците и, кога е можно, станување и одење на секои еден до два часа.
Тестирањето за тромбофилија не е рутински преглед за секого. Според препораките на Американското здружение за хематологија, тоа има место во определени клинички ситуации, кога резултатот може да влијае врз одлуките за лекување или превенција. Претходните тромбози, нивната локализација, околностите во кои настанале и позната тромбофилија во семејството се дел од процената. Самата загриженост не е причина за широк пакет анализи без лекарска препорака.
Редовното движење, одржувањето здрава телесна тежина и откажувањето од пушење се важни превентивни чекори. Кај лица со повисок ризик, лекарот може да препорача дополнителни мерки, вклучувајќи компресивни чорапи или лекови против згрутчување, зависно од конкретната состојба.
Нов оток на едната нога, болка, чувствителност, локална топлина или промена на бојата на кожата бараат брза лекарска процена. Овие симптоми не се доволни сами по себе за дијагноза, но не треба да се игнорираат. Длабоката венска тромбоза понекогаш може да биде присутна и без јасни симптоми.
Ненадејно отежнато дишење, болка во градите, искашлување крв или губење на свеста бараат итна медицинска помош, бидејќи можат да укажуваат на белодробна емболија. Таа може да се појави и без претходно забележани симптоми во ногата.
