Долготрајната неподвижност, операциите, одредени заболувања и претходно прележаната тромбоза се меѓу факторите што го зголемуваат ризикот од опасно згрутчување на крвта. Ризикот дополнително расте кога истовремено се присутни повеќе фактори.
Згрутчувањето е природен механизам што го запира крвавењето при повреда. Тромбозата, пак, настанува кога во крвен сад се формира згрутчување што може да го попречи протокот на крвта. Таа може да се развие и без претходни забележливи симптоми.
Кај длабоката венска тромбоза, тромбот најчесто се создава во вените на ногата. Ако дел од него се одвои и стигне до белите дробови, може да предизвика белодробна емболија – состојба опасна по живот.
Кога ризикот е поголем?
Посебно внимание е потребно по поголеми операции, при престој во болница, носење гипс или подолготрајно лежење. Долгото седење, вклучително и при патувања, исто така може да го забави протокот на крвта во нозете.
Ризикот се зголемува со возраста, прекумерната телесна тежина, претходна тромбоза и семејна историја на венски згрутчувања. Меѓу факторите се и малигните заболувања и нивното лекување, одредени хронични воспалителни болести, како и употребата на контрацепција или хормонска терапија што содржи естроген.
Бременоста е дополнителен ризичен период, а зголемениот ризик продолжува и до три месеци по породувањето. Жените што претходно имале тромбоза или имаат семејна историја треба навреме да разговараат со лекар за индивидуална проценка и превенција.
Тромбофилијата не значи дека неизбежно ќе се појави тромб
Тромбофилијата е зголемена склоност кон создавање крвни згрутчувања и може да биде наследна или стекната. Нејзиното присуство не значи дека лицето сигурно ќе развие тромбоза, ниту секоја тромбоза е последица на наследно нарушување.
Тестирањето не се препорачува рутински за сите. Лекарот проценува дали е оправдано според личната и семејната историја, околностите во кои се појавил тромбот и дали резултатот би го променил лекувањето или превентивните мерки.
Симптоми што не треба да се игнорираат
Оток, болка, чувствителност, топлина или промена на бојата на едната нога или рака бараат брза лекарска проценка, особено ако се појавиле неодамна и нема јасна причина.
Ненадејно отежнато дишење, болка во градите што се засилува при длабоко вдишување, искашлување крв или губење свест бараат итна медицинска помош. Белодробна емболија може да се појави и без претходно забележливи симптоми во ногата.
Како да се намали ризикот?
Редовното движење, прекинувањето на долгото седење и одржувањето здрава телесна тежина се важни превентивни навики. По операција или подолга неподвижност, следете ги лекарските упатства за раздвижување и за евентуална превентивна терапија.
Кај лицата со зголемен ризик, здравите навики не ја заменуваат медицинската превенција. Лекови против згрутчување и компресивни чорапи се користат според индивидуална лекарска препорака. Не започнувајте самостојно со аспирин или антикоагуланси и не ја менувајте веќе пропишаната терапија.
