Еден од најнеобичните повторувачки сигнали од длабоката вселена повторно го привлекува вниманието на астрономите. Станува збор за брзиот радиоизблик FRB 20180916B, кој потекнува од галаксија оддалечена околу 500 милиони светлосни години и покажува впечатливо правилна активност во циклус од приближно 16,34 дена.
Новите истражувања, сепак, ја доведуваат во прашање една од главните теории со кои научниците досега се обидуваа да го објаснат овој необичен ритам.
Важно е да се нагласи дека изворот не испраќа по еден сигнал точно на секои 16 дена. Наместо тоа, во секој циклус постои „прозорец“ од неколку дена во кој изворот станува активен и може да произведе повеќе краткотрајни радиоизблици, по што следува подолг период на тишина.
Откриен со канадскиот телескоп CHIME
FRB 20180916B првично беше откриен со канадскиот радиотелескоп CHIME.
Дополнителните набљудувања подоцна им овозможија на астрономите значително попрецизно да го одредат неговото потекло. Утврдено е дека сигналот доаѓа од регион со интензивно создавање ѕвезди во спирална галаксија која, во космички размери, се смета за релативно блиска.
Токму периодичноста од 16,34 дена го прави овој објект особено интересен.
Научниците со години се обидуваат да откријат што точно го „вклучува“ и „исклучува“ изворот во толку правилни временски интервали.
Една од главните теории сега станува сè помалку веројатна
Едно од најчесто разгледуваните објаснувања беше таканаречената прецесија.
Според оваа теорија, компактниот објект што ги произведува радиоизблиците би можел постепено да ја менува ориентацијата на својата оска. Во таков случај, радио-сигналот би бил насочен кон Земјата само во одредена фаза од движењето, што би можело да го објасни периодичното појавување на изблиците.
Но поновите мерења на поларизацијата на сигналот не го покажуваат однесувањето што би се очекувало доколку прецесијата навистина е главната причина за циклусот.
Истражување објавено во научното списание „Astronomy & Astrophysics“ покажува дека набљудуваните промени во поларизацијата поставуваат сериозни ограничувања на моделите засновани на прецесија.
Тоа значи дека ова објаснување, иако сè уште не може апсолутно да се исклучи во секоја можна форма, станува значително помалку веројатно.
Мистеријата, сепак, останува
Отфрлањето или слабеењето на една теорија не значи дека астрономите конечно го откриле механизмот кој стои зад сигналот.
Напротив, остануваат неколку други можности.
Една од нив е периодичноста да биде поврзана со ротацијата на самиот компактен објект.
Друга можност е изворот да има придружна ѕвезда, при што орбиталното движење периодично би влијаело на условите во кои радиоизблиците можат да стигнат до Земјата.
Се разгледува и сценарио според кое материјалот во непосредната околина на изворот во одредени периоди ги блокира, а во други ги пропушта радио-сигналите.
Сигналот се однесува различно на различни фреквенции
Дополнителна мистерија претставува фактот што активноста на FRB 20180916B не изгледа исто во сите делови од радио-спектарот.
На повисоки фреквенции периодот на активност започнува порано и трае пократко.
На пониските радио-фреквенции, пак, активниот прозорец се појавува подоцна и е поширок.
Оваа зависност од фреквенцијата дополнително ја комплицира потрагата по едноставно објаснување за механизмот што стои зад 16-дневниот циклус.
Што всушност се брзите радиоизблици?
Брзите радиоизблици, познати како FRB – Fast Radio Bursts, се исклучително краткотрајни, но многу моќни радиоимпулси кои доаѓаат од далечната вселена.
Некои од нив се регистрирани само еднаш и никогаш повеќе не се повториле.
Други, како FRB 20180916B, испраќаат повеќе изблици во различни периоди.
Токму овој извор е меѓу најинтересните за научниците затоа што неговата активност покажува јасно изразен и предвидлив ритам.
Научниците знаат кога ќе се „разбуди“, но не и зошто
Благодарение на долгогодишните набљудувања, астрономите денес можат со релативно голема точност да предвидат кога FRB 20180916B повторно ќе влезе во активната фаза од својот 16,34-дневен циклус.
Она што сè уште не го знаат е што точно го создава тој космички часовник.
Новите податоци ја прават теоријата за прецесија помалку убедлива, но истовремено отвораат уште повеќе прашања за природата на објектот што ги произведува сигналите.
Засега FRB 20180916B останува една од најинтересните космички мистерии – извор чиј ритам можеме да го следиме и предвидуваме, но чиј вистински механизам и понатаму е непознат.
