Научниците повторно ја отворија една од најголемите мистерии во историјата на Сончевиот систем, откако ново истражување покажа дека нашето космичко соседство можеби некогаш содржело уште два огромни планети кои подоцна биле исфрлени во меѓуѕвездениот простор.
Иако денес планетите кружат околу Сонцето по стабилни и добро познати патеки, астрономите одамна претпоставуваат дека во далечното минато ситуацијата била многу похаотична. Според една од најприфатените теории за формирањето на Сончевиот систем, позната како „Ница модел“, покрај денешните Јупитер, Сатурн, Уран и Нептун, постоеле уште еден или дури два ледени џинови кои подоцна биле исфрлени од системот.
Оваа теорија беше развиена во 2005 година со цел да објасни повеќе астрономски феномени, меѓу кои и периодот познат како Доцно тешко бомбардирање, кога голем број астероиди и комети ги погодувале внатрешните планети, како и необичниот распоред на тројанските астероиди околу Јупитер.
Според моделот, младите џиновски планети се движеле низ огромен диск од карпи, мраз и остатоци што останале по создавањето на Сонцето. Во текот на тие движења настанале силни гравитациски интеракции кои довеле до драматични промени во нивните орбити. Додека четирите денешни џиновски планети се стабилизирале на сегашните позиции, дополнителните ледени гиганти наводно биле исфрлени надвор од Сончевиот систем.
Сепак, најновото истражување, предводено од астрофизичарот Метју Клемент, открива дека ова сценарио можеби не е толку едноставно.
Тимот научници спровел серија сложени компјутерски симулации со цел да утврди како ваквиот хаотичен период би влијаел врз природните сателити на големите планети. Анализирани биле две варијанти на Ница моделот – една со еден дополнителен леден џин и друга со два хипотетички планети.
Резултатите покажале нешто неочекувано. Во најголем број симулации, месечините на Уран биле сериозно дестабилизирани. Дел од нив се судриле меѓусебно, некои биле исфрлени од своите орбити, а други претрпеле значителни промени во движењето околу планетата.
Од друга страна, сателитите на Јупитер речиси во целост ја преживеале оваа турбулентна фаза.
Научниците признаваат дека е исклучително тешко да се најде сценарио во кое истовремено ќе бидат зачувани и системот на месечини на Јупитер и оној на Уран.
„Нашите резултати имаат три можни импликации“, наведуваат авторите на студијата.
Првата можност е дека месечините на Уран навистина биле толку силно погодени што подоцна повторно се формирале по серија катастрофални судири.
Втората опција е дека сегашната верзија на Ница моделот има потреба од значителна ревизија.
Третата можност е можеби и најинтригантна – Сончевиот систем да поминал низ исклучително редок и специфичен редослед на настани кој успеал да ги избегне најразорните гравитациски средби меѓу Уран и останатите гигантски планети.
Доколку моделот сепак е точен, научниците сметаат дека Уран можеби преживеал најмалку две големи катастрофи во својата историја. Првата би била ударот што го навалил планетот на страна, по што е препознатлив денес, а втората би била периодот на нестабилност опишан во Ница моделот.
Истражувачите нагласуваат дека не е изненадувачки што постојат вакви дилеми, бидејќи се обидуваат да реконструираат настани кои се случиле пред околу четири милијарди години.
„Многу е веројатно дека ниту еден од моделите што денес ги користиме не го содржи точниот редослед на настани потребен за да се објаснат сите карактеристики на Сончевиот систем“, наведуваат авторите.
Новата студија дополнително ја продлабочува мистеријата за потеклото на планетите и нивните месечини, покажувајќи дека приказната за формирањето на нашето космичко соседство сè уште не е целосно раскажана и дека многу одговори допрва треба да бидат откриени.
