Иако звучи необично, проценетата старост на срцето може да биде значително повисока од календарската возраст. Кај човек на 40 години, на пример, кардиоваскуларниот ризик може да одговара на оној кај значително повозрасна личност.
Староста на срцето не покажува колку е „истрошен“ срцевиот мускул и не претставува посебна дијагноза. Станува збор за начин на кој проценетиот ризик од срцеви и мозочни заболувања се прикажува како возраст што луѓето полесно можат да ја разберат.
Ако проценетата старост на срцето е повисока од вистинските години, тоа укажува дека еден или повеќе ризик-фактори заслужуваат внимание.
Како се пресметува староста на срцето?
За процената се користат валидирани кардиоваскуларни калкулатори, развиени врз основа на податоци од голем број пациенти. Меѓу познатите модели се Framingham, ASCVD и европските SCORE2 и HeartScore.
Во зависност од избраниот калкулатор, најчесто се внесуваат:
- возраста и полот;
- висината и телесната тежина;
- систолниот крвен притисок;
- вкупниот и ХДЛ-холестеролот;
- информација дали лицето пуши;
- присуство на дијабетес;
- употреба на терапија за крвен притисок;
- семејна историја и други здравствени податоци.
Резултатот покажува колкав е проценетиот кардиоваскуларен ризик и со која возраст кај лице со оптимални ризик-фактори може да се спореди.
Различните калкулатори може да дадат различни резултати, бидејќи не ги користат истите податоци и не се наменети за сите возрасни групи и популации.
Не постои едноставна формула за домашно пресметување
Староста на срцето не може веродостојно да се добие со едноставно додавање пет или десет години за пушење, висок притисок или холестерол. Влијанието на факторите не е еднакво кај секого и зависи од нивната комбинација.
Пушењето, на пример, нема идентично влијание кај 30-годишна и кај 65-годишна личност. Истото важи и за крвниот притисок, холестеролот и дијабетесот.
Затоа пресметувањето треба да се прави преку валидирана алатка, а резултатот да се толкува со лекар. Калкулаторот не може да замени преглед, електрокардиограм, лабораториски испитувања или други медицински процедури.
Зошто срцето може да биде „постаро“?
На проценетата старост најмногу влијаат пушењето, високиот крвен притисок, покачениот ЛДЛ-холестерол, дијабетесот, прекумерната телесна тежина и недоволната физичка активност.
Пушењето ги оштетува крвните садови и го забрзува развојот на атеросклероза, додека долготрајно покачениот притисок го оптоварува срцето и артериите.
Високиот ЛДЛ-холестерол придонесува за создавање наслаги во крвните садови, а неконтролираниот шеќер во крвта може да ги оштети и крвните садови и нервите.
Ризикот го зголемуваат и хроничниот стрес, недоволниот сон, нездравата исхрана и прекумерното консумирање алкохол.
Фактори што не можат да се променат
Возраста, генетската предиспозиција и семејната историја не можат да се контролираат. Ризикот е повисок и кај луѓето кои веќе прележале срцев или мозочен удар или имаат дијагностицирано кардиоваскуларно заболување.
Кај овие лица интернет-калкулаторот обично не е доволен, бидејќи тие веќе се сметаат за пациенти со зголемен ризик и им е потребна индивидуална лекарска процена.
Може ли староста на срцето да се намали?
Календарските години не можат да се променат, но ризик-факторите често можат значително да се подобрат. Престанувањето со пушење, регулирањето на притисокот, холестеролот и шеќерот, намалувањето на вишокот килограми и редовната физичка активност го намалуваат кардиоваскуларниот ризик.
Важни се и балансираната исхрана, квалитетниот сон, ограничувањето на алкохолот и редовното земање на пропишаната терапија.
Не може однапред да се тврди дека секој човек ќе ја намали проценетата старост за точно пет, десет или 15 години. Промената зависи од почетниот ризик, здравствената состојба и постигнатите резултати.
Како да добиете пореална процена?
За попрецизна слика потребно е да:
- го измерите крвниот притисок во мирување;
- направите липиден профил;
- го проверите шеќерот во крвта;
- ја утврдите телесната тежина и индексот на телесна маса;
- користите валидиран калкулатор соодветен за вашата возраст и регион;
- разговарате со матичен лекар или кардиолог.
„Староста на срцето“ може да биде корисно предупредување и мотив за промена, но не треба да предизвикува паника. Најважно е резултатот да послужи како поттик за навремена проверка и подобра контрола на факторите што можат да се променат.
