Во секојдневието исполнето со обврски, рокови и постојано чувство дека секогаш останува уште нешто што треба да се заврши, многу луѓе лесно се прогласуваат себеси за мрзеливи кога ќе одложат некоја задача.
Доволно е една обврска да ја оставиме за следниот ден и веднаш да помислиме дека ни недостига дисциплина, волја или работна навика. Сепак, современата психологија сè почесто укажува дека прокрастинацијата, односно постојаното одложување, најчесто не е мрзеливост.
Зад неа често се крие обидот на умот да избегне непријатни емоции поврзани со конкретната задача. Затоа, решението не е во уште поголема самокритика, туку во разбирање на вистинската причина поради која не можеме да започнеме.
Не ја избегнуваме задачата, туку чувството што го предизвикува
Кога зборуваме за мрзеливост, обично мислиме на личност која едноставно нема желба да направи нешто. Кај прокрастинацијата ситуацијата е поинаква.
Луѓето најчесто сакаат да ги завршат обврските, но задачата кај нив предизвикува емоционален товар. Тоа може да биде страв од неуспех, сомнеж во сопствените способности, несигурност околу резултатот или чувство дека обврската е преголема и нејасна.
Кога не знаеме од каде да почнеме, мозокот често избира активност што носи моментално олеснување. Наместо да ја започнеме важната задача, ги проверуваме социјалните мрежи, средуваме нешто неважно, гледаме видеа или се занимаваме со друга активност што изгледа полесна.
Во тој момент, всушност, не ја одложуваме само обврската. Го одложуваме непријатното чувство поврзано со неа.
Секоја обврска може да носи различен емоционален товар
Пишувањето дипломска работа може да предизвика страв од неуспех. Почетокот на нов проект може да создаде вознемиреност поради можната критика. Одењето на тренинг може да нè потсети на незадоволството од сопствениот напредок.
Мозокот природно се обидува да ја избегне непријатноста и затоа нè насочува кон активности што веднаш нудат чувство на сигурност или задоволство.
Проблемот е што таквото олеснување трае кратко. По него најчесто следуваат вина, разочарување и уште поголем стрес, бидејќи обврската и понатаму нè чека.
Така се создава маѓепсан круг: го одложуваме она што нè вознемирува, накратко се чувствуваме подобро, а потоа стануваме уште понапнати затоа што времето се намалува.
Зошто самокритиката не го решава проблемот?
Многу луѓе се обидуваат да ја победат прокрастинацијата така што стануваат построги кон себе. Прават преамбициозни планови, си ветуваат дека „од понеделник“ ќе променат сè и си поставуваат високи очекувања.
Но, кога повторно нема да успеат да ги исполнат сите цели, чувството на неуспех станува уште посилно.
Самокритиката го зголемува стресот, а токму стресот е еден од главните поттикнувачи на одложувањето. Колку повеќе се обвинуваме себеси, толку потешко станува да ја започнеме задачата.
Затоа психолозите нагласуваат дека разбирањето на сопствените реакции е многу покорисно од постојаното казнување и омаловажување.
Започнете со најмалиот можен чекор
Еден од најефикасните начини за прекинување на одложувањето е задачата да се намали до толку мал чекор што речиси е невозможно да се избегне.
Наместо да си кажете: „Денес ќе го напишам целиот извештај“, поставете си цел да ја напишете само првата реченица.
Наместо: „Ќе го средам целиот дом“, започнете со местење на креветот или средување на една полица.
Наместо да планирате едночасовен тренинг, започнете со пет минути лесно движење или истегнување.
Таквите чекори можеби изгледаат премногу мали, но токму тие го намалуваат почетниот отпор. Најтешкиот дел често не е самата работа, туку моментот на започнување.
Малите успеси ја зголемуваат мотивацијата
Кога ќе завршиме дури и најмал дел од задачата, мозокот добива сигнал дека сме постигнале напредок. Тоа создава чувство на задоволство и ја зголемува веројатноста да продолжиме.
Наместо да мислиме на целиот обем на работата, вниманието го насочуваме кон она што можеме да го направиме во овој момент.
Со секој мал чекор расте и самодовербата. Почнуваме да гледаме дека задачата не е толку страшна или невозможна како што ни изгледала пред да започнеме.
Напредокот е поважен од совршенството
Перфекционизмот е уште една честа причина за прокрастинација. Кога веруваме дека сè мора да биде завршено беспрекорно, можеме да се блокираме уште пред да започнеме.
Ако не можеме веднаш да го направиме целиот проект совршено, понекогаш избираме да не направиме ништо.
Но, вистинскиот напредок најчесто се создава преку низа мали и несовршени чекори. Една напишана реченица, еден испратен мејл или пет минути работа се покорисни од долго размислување за идеалниот почеток.
Кога повторно ќе помислите дека сте мрзеливи, застанете и запрашајте се кое чувство се обидувате да го избегнете. Одговорот често нема да биде недостаток на дисциплина, туку страв, несигурност, преоптовареност или притисок сè да биде совршено.
Кога задачата ќе се подели на мали и остварливи чекори, прокрастинацијата престанува да изгледа како личен недостаток и станува проблем што може полесно да се разбере и надмине.
