Додека светот сè погласно зборува за опасностите од микропластиката и нејзиното присуство во водата, храната, воздухот и дури во човечкото тело, ново научно истражување објавено во март 2026 година отвора неочекувана и сериозна дилема – дали дел од глобалните податоци за загадувањето биле погрешно зголемени поради контаминација што потекнува директно од лабораториите?
Според студијата чии резултати ги пренесува Phys.org, истражувачите откриле дека медицинските и лабораториските ракавици што секојдневно се користат при анализите можат да испуштаат микроскопски пластични честички, кои потоа незабележливо завршуваат во примероците што се тестираат. Научниците предупредуваат дека токму ова може да биде една од причините поради кои дел од анализите покажувале многу повисоки нивоа на микропластика од реалните.
Откритието предизвикува големо внимание во научната јавност бидејќи токму лабораториите се местото каде се создаваат податоците врз основа на кои се носат еколошки политики, здравствени препораки и законски регулативи ширум светот.
Како дошло до откритието?
Истражувачкиот тим анализирал различни процедури што се користат при собирање и обработка на примероци од вода, почва, морски седименти и храна. Во текот на процесот било забележано дека при механичко движење, триење и ракување со опремата, самите ракавици ослободуваат ситни честички кои под микроскоп изгледаат идентично како микропластиката што научниците се обидуваат да ја измерaт.
„Иронијата е огромна – опремата што треба да ги заштити примероците од контаминација, во одредени случаи самата станува извор на загадување“, наведуваат авторите на истражувањето.
За потврда на сомнежите, научниците користеле Раманова спектроскопија – напредна метода што овозможува прецизно идентификување на хемискиот состав на честичките. Анализите покажале дека значителен дел од пронајдените микрочестички имаат идентичен состав со материјалите од кои се произведени ракавиците.
Нитрилните и латекс ракавиците под лупа
Во студијата биле тестирани најчесто користените лабораториски ракавици во светот – нитрилни и латекс ракавици.
Резултатите покажале дека:
Нитрилните ракавици, кои се сметаат за постабилни и поотпорни на хемикалии, при интензивно триење испуштаат микрочестички од синтетички каучук и полимерни соединенија.
Латекс ракавиците покажале уште поголемо ослободување честички во влажна средина, што претставува сериозен проблем за морските и водените истражувања.
Научниците посочуваат дека дури и минимално количество честички може значително да ги искриви резултатите кога станува збор за анализа на микропластика, бидејќи современите методи денес мерат честички во екстремно мали концентрации.
Што значи ова за светските податоци?
Откритието не значи дека микропластиката не постои или дека е безопасна. Напротив, таа и понатаму останува една од најголемите еколошки закани на современиот свет. Микропластични честички се пронајдени во океаните, дождот, храната, па дури и во човечката крв и белите дробови.
Но научниците предупредуваат дека точноста на податоците е клучна.
Ако дел од примероците биле контаминирани уште во лабораториски услови, тогаш некои од бројките што со години се користат како аргумент за одредени политики можеби треба повторно да се анализираат.
Тоа особено се однесува на:
Анализите на флаширана вода,
Истражувањата за микропластика во морските екосистеми,
Студиите за загадување на храната,
Како и проценките за изложеност на луѓето на микропластика.
Научниците бараат итни промени
По објавувањето на студијата, истражувачите повикуваат на итна ревизија на лабораториските протоколи ширум светот.
Меѓу препораките се:
Воведување задолжителни „слепи“ контролни примероци,
Развој на нови ракавици што не испуштаат микрочестички,
Користење алтернативни материјали во чувствителни анализи,
Подобра едукација на лабораторискиот персонал,
Како и построги стандарди за работа со примероци.
Некои научници веќе предлагаат враќање на специјализирани текстилни подракавици или комбинирани заштитни системи кои би го намалиле директното триење на синтетичките материјали.
Последици за идните истражувања
Ова откритие може значително да влијае врз идните еколошки студии и да предизвика ревизија на многу претходни истражувања. Дел од научната јавност смета дека ќе биде неопходно повторно тестирање на одредени примероци со нови методологии за да се утврди реалното ниво на загадување.
Во меѓувреме, еколошките организации предупредуваат дека и покрај можните лабораториски грешки, проблемот со пластичниот отпад останува огромен и реален.
„Ова не е причина светот да ја игнорира кризата со пластиката, туку потсетник дека науката мора постојано да ги проверува и сопствените методи“, велат експертите.
Истражувањето веќе се смета за едно од најважните предупредувања во областа на анализата на микропластика во последните години и отвора нова дебата: колку од она што го знаеме за микропластиката навистина потекнува од природата – а колку од самите лаборатории?
