Отечени стапала, чувство на тежина, болка и испакнати вени често се припишуваат на замор или долго стоење. Меѓутоа, доколку тегобите се повторуваат, зад нив може да се крие венска хипертензија – зголемен притисок во венскиот систем на нозете.
Состојбата најчесто се развива како последица на хронична венска инсуфициенција, кога крвта не се враќа доволно ефикасно кон срцето. Со текот на времето може да настанат оток, болка, воспаление и промени на кожата, а во понапредната фаза и венски рани.
Венската хипертензија не треба да се меша со артериската хипертензија, односно со покачениот крвен притисок што се мери на раката. Станува збор за различни состојби, со различни механизми и начини на лекување.
КАКО НАСТАНУВА ЗАСТОЈОТ НА КРВТА?
Вените на нозете имаат залистоци што функционираат како еднонасочни вентили. Тие ѝ овозможуваат на крвта да се движи нагоре и спречуваат нејзино враќање под дејство на гравитацијата.
Кога залистоците се оштетени или не се затвораат правилно, дел од крвта се враќа надолу и се задржува во вените. Притисокот се зголемува, вените постепено се шират, а течност почнува да преминува во околното ткиво.
Важна улога има и мускулната пумпа на потколеницата. При одење, мускулите ги притискаат вените и ја поттикнуваат крвта кон срцето. Долгото седење, стоење или ограниченото движење ја намалуваат ефикасноста на овој природен механизам.
КОЈ ИМА ПОГОЛЕМ РИЗИК?
Веројатноста за развој на венска хипертензија е поголема кај лицата со:
• семејна склоност кон проширени вени
• претходна длабока венска тромбоза
• прекумерна телесна тежина
• работа што бара долго стоење или седење
• недоволна физичка активност
• повозрасна животна доба
• бременост
• повреда или операција на ногата
• ограничена подвижност или неправилен начин на одење
Присуството на повеќе фактори дополнително го зголемува ризикот, но тоа не значи дека секој човек со проширени вени ќе развие потешка венска болест.
СИМПТОМИ ШТО НЕ ТРЕБА ДА СЕ ЗАНЕМАРАТ
Во почетокот може да се појават ситни пајаковидни вени, проширени површински вени и чувство на тежина или напнатост во нозете.
Со напредувањето на состојбата можни се:
• оток околу глуждовите, особено навечер
• болка, печење, грчеви или пулсирање
• чешање и сува, воспалена кожа
• кафеаво потемнување околу глуждовите
• задебелување и стврднување на кожата
• варикозен, односно венски егзем
• рани што бавно зараснуваат, најчесто околу внатрешната страна на глуждот
Тегобите често се влошуваат по долго стоење, а се намалуваат по одење, одмор или подигнување на нозете.
КАКО СЕ ПОСТАВУВА ДИЈАГНОЗАТА?
Лекарот најпрво ги прегледува нозете и проверува дали постојат оток, проширени вени, промени на кожата или рани. Најчесто се користи дуплекс-доплер ултразвук, безболна и неинвазивна метода со која се проценуваат протокот на крвта, работата на залистоците и евентуалното присуство на тромб или венска опструкција.
Во одредени случаи може да бидат потребни дополнителни испитувања, како плетизмографија или снимање на подлабоките вени, особено ако постои сомневање за блокада во карличниот венски систем.
ЛЕКУВАЊЕТО ЗАВИСИ ОД ПРИЧИНАТА
Терапијата се приспособува на тежината на состојбата и на причината за зголемениот венски притисок. Таа може да опфати:
• компресивни чорапи со соодветен степен на притисок
• редовно одење и вежби за мускулите на потколеницата
• намалување на телесната тежина, доколку е потребно
• нега на кожата и лекување на венските рани
• медикаменти за ублажување на одредени симптоми
• склеротерапија
• ендовенска ласерска или радиофреквентна аблација
• хируршко отстранување или затворање на оштетените вени
• поставување стент кога постои значајна опструкција на поголема вена
Компресивните чорапи не треба да се избираат произволно. Кај лица со артериска слабост, одредени срцеви заболувања или други здравствени проблеми, потребна е претходна лекарска процена.
ШТО МОЖЕТЕ ДА НАПРАВИТЕ ВО СЕКОЈДНЕВИЕТО?
При поблаги тегоби може да помогне:
• редовно одење и избегнување долга неподвижност
• станување и раздвижување на секои 30 до 60 минути
• подигнување на нозете над нивото на срцето при одмор
• избегнување тесна облека што го попречува протокот
• одржување здрава телесна тежина
• редовна нега и навлажнување на сувата кожа
• носење медицински препорачана компресија
Екстрактот од семе од див костен може привремено да ги ублажи симптомите кај некои лица, но не ја отстранува причината за болеста. Поради можни несакани ефекти и интеракции со лекови, не треба да се користи без совет од лекар или фармацевт.
КОГА СОСТОЈБАТА Е ИТНА?
Ненадеен оток само на едната нога, придружен со болка, црвенило или топлина, може да укажува на длабока венска тромбоза и бара итен лекарски преглед.
Доколку покрај ваквите симптоми се појават отежнато дишење, болка во градите, забрзано срцебиење, несвестица или искашлување крв, потребна е итна медицинска помош поради можност за белодробна емболија.
ЗОШТО Е ВАЖНО НАВРЕМЕНОТО ЛЕКУВАЊЕ?
Долготрајната венска хипертензија може трајно да ги оштети кожата и поткожното ткиво. Најчести компликации се хронични венски рани, воспаление на кожата, инфекција на меките ткива и крвавење од проширена вена.
Тешките инфекции и оштетувањата на подлабоките ткива се поретки, но ризикот расте ако раните долго време не се лекуваат.
Отокот и болката во нозете не мора секогаш да потекнуваат од вените. Причина можат да бидат и срцеви, бубрежни, црнодробни, лимфни или други заболувања. Затоа, повторливите или долготрајни симптоми треба да ги процени лекар, наместо да се лекуваат само со домашни средства.
