Стареењето долго време се замислуваше како бавен и речиси рамномерен процес – промени кои постепено се натрупуваат од година во година. Но едно истражување на научници од Универзитетот Стенфорд укажува дека биолошкото стареење може да биде многу понееднакво отколку што се мислеше.
Истражувањето, објавено во научното списание Nature Aging, анализирало повеќе од 135.000 биолошки молекули и микроорганизми кај луѓе на различна возраст. Научниците забележале дека голем дел од промените поврзани со стареењето не се одвиваат постепено, туку се групираат во одредени периоди од животот.
Особено се издвојуваат два периоди – средината на 40-тите години, приближно околу 44-тата година, и периодот околу 60-тата.
Според истражувањето, околу 81 проценти од анализираните молекули покажале нелинеарни промени во текот на животот.
Тоа не значи дека секој човек нагло „старее“ точно на 44 или 60 години, туку дека токму во тие периоди кај испитаниците биле забележани поголем број значајни биолошки промени.
Што се случува околу 44-тата година?
Првиот позначаен бран на промени бил забележан во средината на 40-тите години.
Во овој период кај мажите и жените се забележуваат промени во повеќе биолошки процеси, меѓу кои метаболизмот на мастите и алкохолот, функционирањето на кардиоваскуларниот систем и начинот на кој организмот реагира на физички напор.
Многу луѓе токму во овие години забележуваат дека полесно добиваат телесна тежина, дека им е потребно повеќе време за опоравување или дека нивното тело повеќе не реагира како во 20-тите и 30-тите години.
Но начинот на кој стареењето се манифестира не е идентичен кај мажите и жените.
Што се случува кај жените во 40-тите?
Кај дел од жените средината и втората половина на 40-тите години се совпаѓаат со почетокот на перименопаузата – периодот што ѝ претходи на менопаузата.
Во оваа фаза нивото на естроген може значително да варира, а тоа може да влијае врз:
• менструалниот циклус
• расположението
• квалитетот на спиењето
• распределбата на масното ткиво
• коскената густина
• чувството на топлина и појавата на топли бранови
Станува збор за сложен хормонален процес кој кај секоја жена започнува и се развива различно.
Научниците, сепак, забележале дека биолошките промени околу средината на 40-тите не можат да се објаснат само со менопаузата, бидејќи сличен бран бил забележан и кај мажите.
А што се случува со мажите?
Кај мажите нема еквивалент на менопаузата што настапува во релативно краток период.
Нивото на тестостерон обично се намалува постепено со возраста, а кај некои мажи со текот на годините може да се забележат:
• намалување на мускулната маса
• полесно таложење масно ткиво
• промени во енергијата
• побавно физичко опоравување
Истовремено, мажите во просек имаат тенденција порано да развиваат одредени кардиоваскуларни заболувања во споредба со жените пред менопауза.
Вториот голем бран доаѓа околу 60-тата година
Уште поголем број промени биле забележани кај луѓето околу 60-тата година.
Во овој период истражувачите регистрирале промени поврзани со имунолошкиот систем, метаболизмот, бубрежната функција и кардиоваскуларниот систем.
Со возраста постепено расте и веројатноста за појава на хронични заболувања, па превентивните прегледи стануваат сè поважни.
Жените по 60-тата
По менопаузата, нивото на естроген останува значително пониско отколку во репродуктивните години.
Ова може да има влијание врз коскената густина, кардиоваскуларното здравје, распределбата на масното ткиво, кожата и други телесни системи.
Особено внимание се посветува на ризикот од остеопороза, бидејќи губењето на коскената маса може да се забрза по менопаузата.
Сепак, жените статистички имаат подолг просечен животен век од мажите во најголем дел од светот.
Мажите по 60-тата
Кај мажите во овој период почесто доаѓаат до израз кардиоваскуларните и метаболичките ризици.
Со возраста се зголемува веројатноста за висок крвен притисок, дијабетес тип 2, метаболен синдром и срцево-садови заболувања.
Истовремено, постепеното губење на мускулната маса станува значаен фактор и за двата пола.
Па, кој всушност старее побрзо?
На ова прашање нема едноставен одговор.
Жените минуваат низ поизразена хормонална транзиција во периодот на перименопаузата и менопаузата, додека кај мажите многу промени се развиваат постепено и понекогаш помалку забележливо.
Од друга страна, жените во просек живеат подолго од мажите, додека мажите во многу популации имаат повисока стапка на предвремена смртност и порано развиваат одредени кардиоваскуларни заболувања.
Затоа не може едноставно да се каже дека едниот пол „старее побрзо“. Мажите и жените стареат различно, а врз процесот влијаат генетиката, хормоните, животниот стил, болестите и средината.
Може ли стареењето да се забави?
Биолошкото стареење не може да се запре, но многу фактори кои влијаат врз здравјето во подоцнежните години можат да се контролираат.
Најголемо значење имаат:
• редовната физичка активност
• одржувањето на мускулната маса
• квалитетниот сон
• балансираната исхрана
• непушењето
• одржувањето здрава телесна тежина
• контролата на крвниот притисок, шеќерот и холестеролот
• редовните превентивни прегледи
Особено по 40-тата година, одржувањето на мускулната маса и редовното движење стануваат сè поважни.
По 60-тата, покрај физичката активност и здравата исхрана, голема улога имаат превентивните прегледи, социјалната активност и навременото лекување на хроничните заболувања.
44-тата година не е „рок на траење“
Резултатите од истражувањето не значат дека организмот одеднаш почнува забрзано да пропаѓа на 44 години.
Научниците откриле дека околу средината на 40-тите се концентрираат повеќе молекуларни промени отколку што би се очекувало ако стареењето било целосно рамномерен процес.
Сличен, втор бран бил забележан околу 60-тата година.
Најважната порака е дека стареењето не е едноставна права линија. Организмот минува низ различни биолошки фази, а начинот на живот може значително да влијае врз тоа во каква здравствена состојба ќе ги дочекаме тие промени.
